Martin Lechowicz

Przegląd Jezusów Polskich

Tekst i redakcja: Martin Lechowicz

Korekta: Karol Wieloch, Marcin Gołąb

Projekt okładki: Agnieszka Pałasz

© Copyright 2013 by Liberty Media Ltd, London, UK

© Copyright 2013 by Martin Lechowicz, Lublin, Polska

ISBN: 978-83-938265-0-6

www.odwyk.com

Początek

Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię.

Tyle wiemy z Biblii o początku i więcej się nie dowiemy. Zastanawianie się nad tym, co było na samym, samiutkim, samiuteńkim początku prowadzi do przegrzania umysłu, podobnie jak próba dzielenia przez zero albo analiza zmian w przepisach podatkowych w Polsce.

Ci, którzy uznają, że świat stworzył Ktoś mają problem z pytaniem: a kto stworzył tego Ktosia? Oraz pytaniem: kto stworzył stwórcę Ktosia? Można tak pytać w nieskończoność, ergo: problem nierozwiązywalny.

Są też ci, którzy twierdzą, że świat sam się stworzył za pomocą zupełnie naturalnych, mechanicznych zjawisk określanych w przerażająco wielkim uproszczeniu Big Bangiem. Mówią o tym z takim przekonaniem, jakby tam byli. Ci mają inny problem: coś musiało zapoczątkować ten wielki stwórczy wybuch, a więc coś już wcześniej musiało być. Obchodzi się ten problem za pomocą wymyślnych, coraz dziwaczniejszych teorii, które są tym lepsze im bardziej przypominają niskobudżetowy film science-fiction. Przy wyjaśnianiu fenomenu istnienia konieczne jest używanie naukowo brzmiących słów typu: „hiperkwantyzacja dylatacyjna jedenastowymiarowej nadprzestrzeni”. Niezbędna jest też duża ilość skrótów literowych przed nazwiskiem, okulary i porządny garnitur.

Ale jeżeli otrzeźwiejemy na chwilę i wrócimy do starego dobrego chłopskiego rozumu, jasne się stanie, że żadnego początku w sposób naukowy wyjaśnić się nie da. Choćby nawet się miało tytuł hiper-arcy-profesora trzykrotnie habilitowanego wszechnauk. Z tego prostego powodu, że podejście naukowe wymaga sprawdzenia teorii empirycznie, a doświadczalne wywołanie Big Bangu, w wyniku którego powstanie z niczego wszechświat, przysparza nam pewnych trudności. Póki co nikomu się to nie udało.

Teorie tłumaczące powstanie wszechświata w sposób mechaniczny i naturalny mają w sobie dokładnie tyle naukowości co teorie odwołujące się do stwórcy - czyli nic. To nie jest kwestia nauki. To kwestia wiary, intuicji, filozofii, wyczucia.

No, może to nie do końca ścisłe, bo obecność Stwórcy można spróbować subiektywnie wyczuć innymi metodami niż eksperymenty i analiza chemiczna. Przykładem mogą być wizje siostry Tereski z Osiedla Ruczaj, czytanie Biblii, głos z nieba lub logiczna eliminacja wszystkich innych alternatyw. Z tych metod ja osobiście preferuję trzy ostatnie. Zwłaszcza ostatnia jest bardzo dobra. Polecał ją sam Sherlock Holmes. Nie pierwszy to człowiek, który nie istniał, ale miał rację.

Generalnie zagadnienie początków można przedstawić tak: wszystko ma swój początek, oprócz Boga. Czy Bóg ma początek czy nie ma - tego nie wiadomo, wiedzieć nie można i wiedzieć nie potrzeba. Ta rzecz sięga poza granice poznania człowieka.

Warto tę naszą ułomność poznawczą po prostu zaakceptować i nie marnować więcej czasu na pytania, które nie mogą przynieść odpowiedzi.

Bo przecież wciąż jest tyle pytań, na które odpowiedź znaleźć można.

Przegląd Jezusów

Ludzie często traktują Jezusa jak lody.

Bo jak to jest z lodami, wiadomo: kwestia gustu. A że gustów jest wiele, różne są odmiany lodów: waniliowe, czekoladowe, truskawkowe lub o smaku piwa.

I z Jezusami jest tak samo. Ludzie wybierają sobie Jezusa o smaku takim, jaki im się najbardziej podoba.

Dla tych, którzy się nie orientują, lub nie zastanawiali się nad tym wcześniej, postanowiłem zrobić mały przegląd Jezusów. Na Matkach Boskich w różnych odmianach każdy w Polsce się mniej więcej zna, ale Jezusy są obszarem mniej zbadanym.

Zacząć należy zdecydowanie od najpopularniejszej chyba na świecie odmiany Jezusa - Jezus o smaku USA.

Jezus amerykański (zwany też Dżizasem) charakteryzuje się przede wszystkim ogromną emocjonalnością i zamiłowaniem do uprawiania psychologii. Próbkę Dżizasa można skosztować w filmie „Dotyk Anioła”. Co prawda bohaterem tego filmu jest anioł, a nie Jezus, i do tego jeszcze anioł-kobieta, ale nie ma to większego znaczenia. Bo Dżizas, z psychologicznego punktu widzenia, jest praktycznie gejem. Często płacze, lubi się przytulać, jest czyściutki i nie wiemy tego na pewno, ale ponoć sypia z misiem. Kiedy coś mówi, to delikatnie i łagodnie, żeby broń cię Amerykański Boże nikogo nie urazić.

Wierzy we wrodzoną dobroć ludzi. Człowiek według niego postępuje źle tylko dlatego, że nikt mu wcześniej nie powiedział „Bóg cię kocha” i się przy tym nie rozpłakał. Dżizas jest absolutnie niezdolny do użycia siły w choćby najbardziej słusznej sprawie. Nie trzeba dodawać, że amerykański Dżizas nie przyznaje się absolutnie do potopu ani zniszczenia Sodomy - twierdzi, że to wszystko zrobił szatan, kiedy on spał. W dodatku zabrał mu misia. W ogóle straszny gość ten szatan. Robi okropne rzeczy, kiedy Bóg nie widzi albo śpi.

Jeżeli z kolei chodzi o wyjaśnianie trudnych problemów oraz paradoksów wynikających z kompletnego braku logiki u Dżizasa, to radzi on sobie z tym zadziwiająco dobrze. Zawsze potrafi znaleźć odpowiedź, która brzmi mądrze i nic nie znaczy, dlatego też nie można jej w żaden sposób podważyć. Na przykład na pytanie „dlaczego mordowano Żydów w Oświęcimiu”, Dżizas odpowiedziałby bólem w oczach, łzą na policzku oraz pełnym cierpienia milczeniem, by na koniec wyszeptać: „bo ludzie zapomnieli, że dobro jest w nas”.

Oczywiście nie można mu przerywać głupimi pytaniami: „dlaczego”, „po co”, „gdzie”, „kiedy”, „jak”. Jeżeli na któreś z tych pytań Dżizas nie potrafi odpowiedzieć, to znaczy, że to pytanie było od szatana.

Dżizas czerpie wiele swojej mądrości z książek Paulo Coelho. A może nawet całą.

W Polsce spotkać go można w większości kościołów protestanckich.

Skoro już o Polsce mowa, to przejdźmy do dominującego w tym kraju Jezusa, którym jest oczywiście Polski Jezus Narodowy (PJN), zwany Panjezusem. Znany również jako Jezusmaria lub w skrócie Ojezus. Istnieje też lokalna odmiana góralska, zwana Łojezusicku.

Pełna, oficjalna nazwa tej wersji Jezusa to Syn Przenajświętszej Niepokalanej Zawszewszechdziewicy Maryi Panny i, co widać już po samej nazwie, stanowi on wyłącznie dodatek do wyżej wymienionej. Zupełnie zbędny zresztą.

Ale skoro już istnieje, to warto wiedzieć jaki jest.

Przede wszystkim Polski Jezus Narodowy jest kompletnie pozbawiony poczucia humoru. I trudno mu się dziwić. Jakbym ja miał taką matkę, to też bym się nie śmiał.

Polski Ojezus chodzi więc wszędzie smutny, zadumany i przygnębiony. Zaraża tym przygnębieniem wszystkich, którzy do niego przychodzą. Możliwe, że to dlatego Polacy tłumnie szukają pośrednictwa Maryi. Strach podchodzić do tak ponurego typa.

Jezus w wersji polskiej zajmuje się na co dzień cierpieniem, bólem, frasowaniem się, surowym karaniem (innych oraz siebie) oraz rozdawaniem prezentów, do czego ponoć ustawicznie namawia go matka. Przez te prezenty coraz więcej ludzi myli go ze Świętym Mikołajem, ale jest to poboczna forma jego działalności. Nie ma więc realnej groźby, że piosenkę „Pan Jezus już się zbliża” dzieci będą śpiewać 6 grudnia.

O ile amerykański Jezus roztaczał wokół siebie aurę pacyfistycznej miłości, lekko zalatującą hipisami, o tyle polski szerzy atmosferę przenajświętszości. Przenajświętszość służy do tego, żeby ludzie czuli dystans i respekt. Bo jak poczują, to może się odczepią i nie będą zawracać głowy.

Ogólną politykę Polskiego Jezusa Narodowego wobec wiernych można streścić słowami: „obcym wstęp wzbroniony”. O żadnej bliskości nie ma mowy. Kontakt wyłącznie przez księdza. On się skontaktuje z jakimś świętym, święty z Maryją, i dopiero Maryja z Panjezusem. Porządek musi być.

W wielu aspektach polski Jezus jest przeciwieństwem amerykańskiego, ale jest też kilka podobieństw. Na przykład obaj nie przyznają się do niczego poza miłością. Tylko że miłość tego pierwszego jest tak słodka i ckliwa, że można zwymiotować, a tego drugiego tak oschła i surowa, że można się pociąć. Obaj też rządzą. Ten pierwszy wyłącznie w sercach, a ten drugi wyłącznie w kościołach. Resztę rzeczywistości zostawiają swoim urzędnikom.

Istnieją też odmiany Jezusa o innych smakach. Na przykład Jezus po indyjsku, a właściwie guru-Jezus. Jest to zapewne ten sam Jezus, o którym powiadają, że jak już wszyscy sobie poszli, to on zszedł chyłkiem z krzyża, ubrał sandały i poszedł do Indii. Przez morze. Albo może raczej wylewitował do Indii? Nie pamiętam.

Jak już tam dotarł zajmował się przez kilkaset lat uprawą curry, a w międzyczasie próbował jakoś połączyć Jing z Jangiem, za pomocą medytacji i spania na łożu z igieł.

Tak naprawdę to nie wiem, jak naprawdę brzmi opowieść o tym Jezusie, co to miał wyemigrować do Indii, ale że tamtejsza filozofia życia nie przywiązuje szczególnej wagi do prawdy, faktów i trzeźwego myślenia, to nie trzeba się przejmować czy opowieść wierna czy niewierna. Ważne, że dobrze brzmi. Możemy sobie wymyślać co nam się żywnie podoba i też będzie dobrze. Jest to, przy okazji, główne przesłanie guru-Jezusa z Indii.

Nie ma więc co go opisywać, bo to po prostu taki Budda, tyle że Jezus.

No i nie można przecież zapomnieć o Jezusie dla młodzieży! Chodzi tu oczywiście o DJ Jezusa, znanego bardziej jako DJ JC. Jest to radykalnie i skrajnie coolasta odmiana amerykańskiego Dżizasa, która bawi mnie zawsze niepomiernie, ilekroć się na nią natknę, bo nie ma ani krzty rozumu. Powiedzieć, że DJ JC jest idiotą byłoby głosem uwielbienia. Jedynym jego przykazaniem jest „baw się dobrze, stary”, a najczęściej cytowaną mądrością życiową jest: „luz, ziom”.

Nie ma żadnych poglądów ani przekonań w żadnej istotnej sprawie.

Życie z DJ Dżizasem przebiega szczęśliwie i wesoło pod hasłem „jakoś to będzie”. Młodzież go uwielbia, bo absolutnie niczego od niej nie wymaga. Jego przesłaniem jest to, że wystarczy się urodzić, żeby być najfajniejszym ziomem na świecie. I to jest jedyny wysiłek jakiego Bóg żąda od człowieka - urodzić się.

Naprawdę, coś obrzydliwego.

Reszta Jezusów to już raczej niszowa egzotyka. Na przykład Jezus-po-żydowsku, który charakteryzuje się głównie przekonywaniem chrześcijan, żeby mordowali Żydów. Jego głównym zajęciem w historii ludzkości było wysyłanie chrześcijan na krucjaty, urządzanie pogromów, a w przerwach oglądanie zdjęć z najlepszymi momentami.

Ta wersja Jezusa nie jest zbyt dobrze znana w Polsce, ale w niejednej synagodze można o niej usłyszeć.

No, to mamy kilka wersji Jezusa. I co teraz?

Jak to co? Wybrać swojego! Popatrz, dotknij, spróbuj i wybierz tego, który ci się spodoba. Jak w sklepie z ciuchami na wagę. Cóż, jakość może nie najlepsza, ale za to jaka taniocha!

Cóż zrobić, świat jest taki, jacy są ludzie. A ludzie myślą o tym, jak by tu sobie zrobić dobrze. I bardzo nie lubią się zmieniać. Zmiany to wysiłek, ryzyko i brak poczucia bezpieczeństwa. Robią więc sobie dobrze Jezusem, chętnie zapamiętując to, co im w nim pasuje, a pomijając to, co zmusiłoby ich do zmian myślenia i postępowania.

Nie trzeba chyba dodawać, że prawdziwy Jeszua, ten opisany w Biblii, nie pasuje do żadnej obiegowej wersji samego siebie. Z drugiej strony w każdej z nich można znaleźć coś autentycznego - tyle że przesadzone lub wykręcone. Nieprawdziwe.

A wiara w nieprawdę szkodzi.

I o ile wiara w to, że Wilhelm Tell żył naprawdę, Janosik rozdawał biednym, a żarówkę wymyślił Edison pewnie nie będzie mieć dużego wpływu na twoje życie, o tyle wiara w to, że Jeszua jest Dżizasem może mieć kolosalny.

A jeżeli nawet nie, to i tak warto znać prawdę. Choćby po to, żeby potem nie mieć niepokojącego wrażenia, że jakiś Martin Lechowicz w felietonie śmieje się właśnie z ciebie.

Brudy

Chrześcijanie to na ogół bardzo czyści ludzie.

I nie chodzi tu o mydło i szczotkę, ale raczej o to, co powiedział Jezus w tym fragmencie z Biblii:

„Nic nie wchodzi z zewnątrz w człowieka, co mogłoby uczynić go nieczystym; lecz co wychodzi z człowieka, to czyni człowieka nieczystym (...) Z serca bowiem pochodzą złe myśli, zabójstwa, cudzołóstwa, czyny nierządne, kradzieże, fałszywe świadectwa, przekleństwa. To właśnie czyni człowieka nieczystym. To zaś, że się je nieumytymi rękami, nie czyni człowieka nieczystym”. [Mat 15:15-20]

Chrześcijanie więc, zgodnie z receptą, robią co się da, żeby być czystymi i się nie brudzić.

Ale chrześcijanie to ludzie, a ludzie postępują jak ludzie. A więc: wpadają w przesadę. Ewa w ogrodzie Eden, zapytana przez węża o to, czy Bóg zabronił jeść z drzewa, odpowiedziała, że zabronił nie tylko jeść ale nawet dotykać. To ostatnie dodała od siebie, bo też była człowiekiem. A nawet kobietą.

To samo robią chrześcijanie. Bóg powiedział „nie będziesz mordować” - oni dodają, żeby nie zabijać niczego w ogóle. Bóg ostrzegał: „nie będziesz czarować i wróżyć” - a oni doszli do wniosku, że nie wolno czytać dzieciom „Królewny Śnieżki”, bo tam są przecież czary. Są też i tacy co zabraniają czytać wszelkich książek fantastycznych, argumentując, że kłamstw czytać nie należy. Bo przecież Saurona tak naprawdę nigdy nie było. Tańczyć nie wolno (bo to prowadzi do wszeteczeństwa), grać w karty też nie wolno (tego akurat nie rozumiem, nie wytłumaczono mi).

Zabrania się tych rzeczy dlatego, bo to wszystko jest nieczyste.

Ludzie ci czują się na ogół z tymi wytycznymi fantastycznie. I nic dziwnego, skoro są bardziej czyści niż sam Bóg. Jezus przecież wino pił - a oni nie. Więc czy nie są lepsi?

Aby popaść w paranoję na punkcie czystości, na ogół wystarczy tylko przebywać odpowiednio długo wśród ludzi, którzy taką paranoję już mają. To zaraźliwe. Kościoły jak wiadomo mają swoje dobre i złe strony, a jedną z tych złych jest właśnie ta: kościoły rozsiewają paranoje niczym państwowe szpitale żółtaczkę.

Ale co jest złego w byciu czystym?

Ależ nic! Przynajmniej na pierwszy rzut oka. Podobnie jak nie ma nic złego w utrzymywaniu czystego ciała. Ale jak się popatrzy na to co mniej oczywiste, na pojawiające się dużo później konsekwencje, to dostrzeżemy, że przez przesadne mycie się człowiek traci z wolna odporność, robi się słabszy, częściej choruje, pojawiają się alergie. Nie mówiąc już o tym ile traci przez to czasu.

Podobnie i u ekstra-czystych chrześcijan. Człowiek, który zabrania czytania wszystkiego oprócz Biblii, może i jest w niej ekspertem, ale poza tym jest zwyczajnie nieukiem. Nie czyta, więc nie wie, nie zna, nie rozumie.

Ale najgorsze jest chyba to, że chrześcijanie, którzy uprawiają nadczystotę są przeraźliwie nudni. A to jest - mówiąc slangiem chrześcijańskim - bardzo złe świadectwo.

Z drugiej strony przesadna czystość to wciąż czystość. Owszem, może i są skutki uboczne, ale czy Bogu nie o to właśnie chodziło, żebyśmy do czystości dążyli?

„Za przykładem świętego, który was powołał, sami też bądźcie świętymi we wszelkim postępowaniu waszym, ponieważ napisano: Świętymi bądźcie, bo Ja jestem święty”. [1Pi 1:15-16]

Ostrożnie z ferowaniem łatwych wyroków i jednoznacznych ocen. Łatwo wpaść w błąd, kiedy człowiek skupia wzrok tylko w jednym punkcie i zapomni o wszystkim dookoła. Tak robią ludzie, którzy mówią „Bóg nas kocha” zapominając, że oprócz tego jest i sprawiedliwy, i święty, i groźny.  Bywa przyjacielem, ale jest i ojcem. Że kochając nie przestał być bezwzględnie sprawiedliwym sędzią i autokratycznym władcą, który sprzeciwi się każdemu buntowi wobec swojej władzy. Podobnie jest i ze słowem: bądźcie święci. Powiedział to Bóg, ale przecież nie tylko to. Mówił też na przykład: idźcie w świat i mówcie ludziom o mnie.

I ta ostatnia kwestia jest szczególnie ważna. Bo praktyka pokazuje, że nie da się być przesadnie czystym i jednocześnie iść w świat w celu promowania Jezusa. Taka czystość jest po prostu odpychająca. Jeżeli nie wywoła podejrzliwości to wzbudzi respekt, tyle, że z adnotacją „to nie dla mnie, ja bym w takiej czystości nie wytrzymał”.

Oczywiście można teoretyzować, że człowiek, który nie gra w karty, nie pije, nie tańczy, nie czyta niechrześcijańskich książek, nie wchodzi na YouTube i nie ogląda 90% filmów (bo tam przemoc albo seks albo jeszcze inne brudy) jest w stanie iść w świat i przekonać skutecznie innych ludzi, że życie z Jezusem jest tak fantastyczne, że o ja cię kręcę. O Boże, jak ja brzydko zakląłem, znowu czuję się brudny.

Cóż, ludzie nie zwracają uwagi na przekonujące, mądre i logiczne słowa tak bardzo, jak powinni. Chętniej patrzą na to, czy ten, kto do nas mówi, jest fajny. I jeżeli jest, to fajnie, to warto posłuchać. A jeżeli jest nudny, to dobranoc, mamy fajniejsze rzeczy do roboty.

Nie wińcie ich za to. Obwiniać ludzi, że są ludźmi?

Dlatego mówię, że bycie nudnym, poważnym człowiekiem, który jest dla innych odpychający, jest grzechem. Bo skutecznie uniemożliwia wykonanie najważniejszego przecież polecenia Jezusa - przekonywania innych ludzi, że Jezus jest... fajny!

Nasza rzeczywistość wygląda tak, że do ludzi nie trafia prawda, ale to co fajne. Chwała Bogu, kiedy trafi się coś fajnego, co jest przy okazji prawdą!

Ale jeżeli się nie trafi, to trzeba zdecydować. Albo żyj tak, żeby samemu być czystym, albo tak, żeby inni mieli z ciebie pożytek. To trudny wybór: między egoizmem własnej czystości a altruizmem brudzenia się dla innych.

Zadziwiające jak wielu chrześcijan wybiera siebie.

Jaki to dziwny paradoks! Bo wyobraźmy sobie człowieka, który żyje sam dla siebie: chleje, pali, kłamie, kradnie, ćpa. Któregoś dnia staje się chrześcijaninem. Odkrywa inne życie, wolność, radość i wszystko to, dzięki czemu chrześcijanie żyjący na co dzień z Bogiem są najszczęśliwszymi ludźmi na ziemi. Naturalnym odruchem odrzuca więc chlanie, palenie, kłamstwa, kradzież i ćpanie. Zaczyna być czysty.

To piękna historia i w tym momencie ją najlepiej skończyć.

Bo po jakimś czasie spotykamy znów tego człowieka, ale teraz ma on istną obsesję na punkcie czystości. Nie je, nie pije, nie ogląda. Sam nie wie, kiedy celem jego życia stało się przestrzeganie tych wszystkich zasad. Kiedyś czystość była naturalną konsekwencją żywej relacji z Bogiem - teraz zastąpiła tą relację.

A rezultat? Rezultat ostatecznie jest taki, że człowiek, który dawniej żył dla siebie, dalej żyje dla siebie. Jak nie było z niego pożytku, tak nie ma dalej, tyle że wcześniej szukał jak się zabrudzić, a teraz jak być czystym. Ale w obu przypadkach mamy tu egocentryzm.

Czystość, czystość über alles - motto życiowe Faryzeuszy.

Niestety, jak się wyciąga ludzi z błota, trudno nie pobrudzić sobie rąk. Nie bądź zbyt czysty, bo nabierzesz do błota takiej odrazy, że zapomnisz o siedzących w nim żywych ludziach. Czy twoim zadaniem nie było ich wyciągać? Więc wyciągaj! Później się zastanowisz nad tym jakim mydłem myłby ręce Jezus.

Jezus był przecież realistą. To naturalne dla człowieka, że się brudzi. Brudzi się i myje, i znów brudzi, i znów myje. Nie ma co popadać w złość czy zniechęcenie.

Kiedy Jezus przed śmiercią umył symbolicznie swoim uczniom nogi, miał przy tym miejsce taki dialog:

„Rzecze mu Szymon Piotr: Panie, nie tylko nogi moje, lecz i ręce, i głowę.

Rzecze mu Jezus: Kto jest umyty, nie ma potrzeby myć się, chyba tylko nogi, bo czysty jest cały. I wy czyści jesteście, lecz nie wszyscy”. [Jan 13:9-10]

I tak to powinno być i dziś z chrześcijanami: czyści są. Ale nogi myć trzeba. Brudzą się od samego chodzenia po ziemi. I ręce - brudzą się od pracy. No, chyba, że ktoś cały czas śpi i nigdy nie pracuje - wtedy faktycznie się nie pobrudzi. Ale nie widzę w Biblii miejsca, gdzie Jezus by do tego zachęcał.

W filmie „Młodzi gniewni” jest znana scena, kiedy uczeń przychodzi do dyrektora ze sprawą życia lub śmierci. Dyrektor go spławia. Dlaczego? Bo nie zapukał. A przecież szkoła powinna uczyć dobrych manier i właściwego zachowywania się w społeczeństwie.

Tak, zasada słuszna, tylko niestety uczeń nie dożył już momentu, kiedy maniery mogłyby mu być potrzebne. Nauczyciel we własnych oczach zachował się właściwie, więc to nie jego wina, że uczeń nie żyje. Brawo, 1:0 dla nauczyciela. A teraz chodźmy wszyscy na pogrzeb.

I tak właśnie postrzegam licznie zgromadzonych po kościołach chrześcijan, którzy miesiącami uczą się tego jak być czystszym i świętszym dla Boga, zamiast robić to, z czego Bóg ucieszyłby się bardziej: ruszyć tyłek i wziąć się za robotę. Taką, która się komuś do czegoś przyda.

Bo ostatecznie będziemy sądzeni za owoce naszej pracy, nie za wygląd i zapach.

Ciężary

Coś mi trzasnęło w kręgosłupie.

Kręgosłup jest - jak wszyscy wiedzą - filarem, który podpiera gmach organizmu. Jego uwieńczeniem zaś jest szlachetna głowa, którą dumnie ów filar wspiera. Zaś podstawą kręgosłupa jest zad, czyli tyłek. I, podobnie jak pozostałe elementy, on też może mieć znaczenie symboliczne.

Kręgosłup mi trzasnął właśnie tuż nad ową podstawą człowieka. Trzasnął mi, i już nie jestem tak wyprostowany jak bym chciał. I chodzę dużo wolniej. Z taką prędkością, z jaką się idzie za kolebiącą się babcią, która sunie bardzo wąskim chodnikiem przez zatłoczone centrum miasta. Babcią, która pełznie bez pośpiechu, bo do pracy spieszyć się już nie trzeba, a emerytura też nie zając, nie ucieknie. Czyli naprawdę bardzo powoli.

A trzasnął mi dlatego, bo usiłowałem podnieść więcej niż jestem w stanie. Powiem więcej: chciałem podnieść więcej niż sam ważę! Taki ambitny byłem. A teraz przez parę dni w ogóle już niczego nie podniosę.

Z takich przypadków życiowych można zawsze naukę wyciągnąć. Mniej lub bardziej sensowną. W tym wypadku nauka nabierze głębszego znaczenia, gdy dodam, że obiektem, który chciałem podnieść jest nie coś, ale osoba.

Z podnoszeniem osób jest tak jak z leczeniem alkoholika - nie uda się, jeżeli ofiara sama nie zechce.

Ludzie, wbrew obiegowej opinii, chcą i lubią pomagać innym. Mają to w naturze. Nieprawdą jest to, co twierdzą niektórzy kaznodzieje, że natura człowieka składa się z wyłącznie złych rzeczy. Salomon napisał:

„To tylko zobacz, com znalazł, że Bóg stworzył człowieka dobrego; ale oni udali się za rozmaitymi myślami”. [Koh 7:29]

To właśnie nasze „rozmaite myśli”, pomysły, koncepcje i idee odsuwają nas od tego, co Bóg stworzył na początku. „Widział Bóg, że było dobre” - tak mówi Biblia o początku stworzenia. Z wyjątkiem człowieka - o człowieku Bóg tego nie powiedział, bo każdy człowiek sam decyduje czy jest dobry czy zły, i w jakim stopniu. Człowiek nie jest więc ani dobry, ani zły - człowiek jest wolny. Jego naturą nie jest dobro ani zło - jego naturą jest wybieranie. Ciągłe, codzienne, z własnej woli. Wybieranie pomiędzy dobrem a złem, mądrością a wygodą, poświęceniem a egoizmem. Jednak jeśli mielibyśmy oceniać co jest najgłębszą naturą człowieka, to Księga Kaznodziei mówi nam, że kiedy Bóg człowieka stworzył, stworzył go mimo wszystko dobrym.

I to tłumaczy dlaczego lubimy bezinteresownie pomagać innym. Tak, można zawsze tłumaczyć, że bezinteresowność nie istnieje, bo filantrop zawsze coś z tego ma - na przykład satysfakcję albo poczucie, że jest lepszym. Tak tłumacząc, dochodzimy ostatecznie do wniosku, że w ogóle nie istnieje coś takiego jak bezinteresowność. Przecież wszystko możemy wyjaśnić czyjąś potrzebą i czyjąś korzyścią. Przynajmniej teoretycznie.

Ale czy takie wyjaśnianie naprawdę dobrze tłumaczy motywację tych, którzy pomagają? Czy korzyść zawsze przewyższa koszt i każde poświęcenie jest tylko zwykłym interesem? Wątpię.

Tak czy inaczej faktem jest, że ludzie pomagają innym. Wyciągają z nałogów. Przekazują wiedzę. Mówią jak żyć. Pokazują co wybrać. Podnoszą, kiedy ktoś upadnie i leży.

Tylko czasem przy tym, niestety, może komuś pieprznąć w kręgosłupie.

Niewielu wie, że są w Biblii przykłady, kiedy ludzie bywali chwaleni przez Boga nie za to, że innym pomogli, ale za to, że im nie pomogli.

„Wtedy podobne będzie królestwo niebieskie do dziesięciu panien, które wzięły swoje lampy i wyszły na spotkanie pana młodego. Pięć z nich było nierozsądnych, a pięć roztropnych. Nierozsądne wzięły lampy, ale nie wzięły z sobą oliwy. Roztropne zaś razem z lampami zabrały również oliwę w naczyniach. Gdy się pan młody opóźniał, zmorzone snem wszystkie zasnęły. Lecz o północy rozległo się wołanie: Pan młody idzie, wyjdźcie mu na spotkanie! Wtedy powstały wszystkie owe panny i opatrzyły swe lampy. A nierozsądne rzekły do roztropnych: Użyczcie nam swej oliwy, bo nasze lampy gasną. Odpowiedziały roztropne: Mogłoby i nam, i wam nie wystarczyć. Idźcie raczej do sprzedających i kupcie sobie! Gdy one szły kupić, nadszedł pan młody. Te, które były gotowe, weszły z nim na ucztę weselną, i drzwi zamknięto. W końcu nadchodzą i pozostałe panny, prosząc: Panie, panie, otwórz nam! Lecz on odpowiedział: Zaprawdę, powiadam wam, nie znam was. Czuwajcie więc, bo nie znacie dnia ani godziny”. [Mat 25:1-13]

To przypomina trochę sytuację, kiedy człowiek mówi do bliźniego swego:

- Stary, użycz mi kręgosłupa! Albowiem leżę i nie mogę powstać.

- Nie podniosę cię - odpowiada drugi - gdyż jesteś w takiej pozycji, że i mój kręgosłup może nie dać rady, i skończy się to tak, że obaj będziemy leżeć i nie wstaniemy.

I zanim tamten zdąży odpowiedzieć, kończy słowami:

- Zaprawdę, powiadam ci: weź i wstań sam, leniu śmierdzący.

W takiej to właśnie sytuacji będąc, zachowałem się niestety jak nierozsądna panna z przypowieści. Następnym razem zachowam się jak rozsądny pan.

Nauka płynie z tego taka: nie uniesiesz całego świata. Nie próbuj podnosić więcej niż ważysz.

Bo nasz świat jest pełen paradoksów: czasem chęć pomagania ludziom, a więc to, co w nas najlepsze, może się okazać najgorszym możliwym doradcą. I skończy się tak, że i przyjaciela nie podniesiesz, i ty zostaniesz unieruchomiony.

Myślę, że najlepszym sposobem na pomaganie ludziom nie jest podnoszenie ich, ale pokazywanie jak wstać. Czy nie więcej z tego pożytku? A do tego i bezpieczniej.

Dlatego mówię: mniej kręgosłupem, więcej głową.

Bo okazać się może, że to co dobrego zrobiłeś dla drugiego, wyszło mu na złe. Bo gdy ty za niego nosisz ciężary, to czy staje się on przez to silniejszym czy słabszym?

To naturalne, że człowiek chciałby obdzielić innych dobrymi konsekwencjami swoich dobrych wyborów. Ale tak się nie da. Każdy poniesie konsekwencje swoich własnych wyborów, nie cudzych:

„Jeżeli jesteś mądry, to sam masz korzyść z tej mądrości; jeżeli jesteś szydercą, to sam za to będziesz cierpiał”. [Prz 9:12]

No i proszę: kolejny raz się okazuje, że żeby zrobić coś dobrego, nie można mieć zbyt dobrych intencji.

Dlatego mówię: mniej sercem, więcej głową. Głowa jest jednak kluczowa w życiu.

Ściśle rzecz biorąc intencje dobre mieć należy. Ale sęk w tym, że bez rozsądku, mądrości i trzeźwego myślenia, dobre intencje łatwo urodzą coś złego.

Na przykład ból kręgosłupa, jak w moim przypadku.

Szarości

Podobno jestem prorokiem.

Tak mi wyszło z testu psychologiczno-duchowego, który wypełniałem na jednym obozie chrześcijańskim. Test był przeznaczony dla chrześcijan i miał sprawdzać kim się jest: apostołem, prorokiem, pasterzem, ewangelistą. Mnie wyszło, że jestem prorokiem.

Prorokiem, według testu, jesteś wtedy, kiedy widzisz świat jako czarno-biały. Kiedy wszystko jest albo jednoznacznie dobre albo jednoznacznie złe. Kiedy przykładasz wielką wagę do sprawiedliwości i prawdy, i ogólnie jesteś radykalny. Najlepiej jeszcze jakbyś miał gęste brwi, przeszywające spojrzenie, siwy włos i laskę w ręce. Gandalf. Albo Dumbledore. Typ proroka.

Oczywiście nikt nie traktował tego testu poważnie. Wypełnialiśmy go bardziej dla zabawy niż żeby rzeczywiście sprawdzić, kto wśród nas jest apostołem. Niektórzy się mimo wszystko dali wkręcić - w końcu to był obóz dla młodzieży, a nie cynicznych tetryków po trzech rozwodach.

Ja już wtedy byłem sceptycznie nastawiony do odkrywania siebie za pomocą testów psychologicznych. Dziś wyśmiałbym całą koncepcję z góry na dół. Głównie dlatego, że bazuje ona na stereotypach, szablonach i niewiarygodnie prymitywnych uproszczeniach. Gdybym miał dziś powiedzieć kogo opisuje charakterystyka z testu, to bym powiedział, że fanatycznego przygłupa, a nie proroka. Ale też na „P”.

Prawdą jest to, że patrzyłem zawsze na świat starając się rozróżniać między tym co dobre a tym co złe, tym co czarne a tym co białe. I chyba to jest rzecz dość fundamentalna, bo według Biblii pierwszą rzeczą, którą Bóg zrobił przy stwarzaniu świata, to oddzielił światło od ciemności. Wydaje mi się, że to jest fundamentem naszej rzeczywistości: że światło nie jest ciemnością. Prawda nie jest fałszem. Jedynka nie jest zerem.

Ale im dłużej człowiek żyje tym większe ma trudności w jednoznacznej ocenie tego, co jest światłem, a co ciemnością. Coś, na co patrzy się z bliska wydaje się białe, ale z dystansu widać, że to była tylko mała biała kropka pośród wielkiej czarnej plamy. Oddal się jeszcze bardziej - a zobaczysz, że i to tylko fragment wielkiej całości.

Unia Europejska rozdaje dotacje. Ktoś, kto je otrzymał i spożytkuje widzi w tym coś jasnego. Dostał, potrzebował, wydał. Ale kiedy oddali się i popatrzy na sprawę z dystansu, dostrzeże się, że ten jasny punkt z daleka jest tylko mała kropką pośród czerni. Bo przecież, żeby jeden dostał, tysiącom innych wcześniej zabrano wbrew ich woli. Z jego punktu widzenia widać światło, ale z ich widać ciemność. Czy świat, gdzie jedni zabierają drugim żeby dać trzecim, można widzieć jako pełen światła?

I tak, kraj może być czarny od niesprawiedliwości, przemocy, przymusu - ale człowiek, który widzi coś z bliska, nie z daleka, zobaczy tylko to, co jasne.

Ponieważ świat jest tak skomplikowany, a ludzie tak leniwi, wielu z nas widząc niejednoznaczności życia, dochodzi do wniosku, że świat nie składa się z białego ani czarnego. Ale z różnych odcieni szarości. Mówimy, że nie można dzielić świata na czarne i białe, na światło i ciemność, na prawdę i fałsz, jedynkę i zero. Bo wszystko zależy od punktu widzenia i wszystko jest względne.

Zgadzam się z tym, że to, co widzę, zależy od tego, gdzie patrzę. Dlatego wiele rzeczy jest względnych, bo wygląda różnie z różnych stron. Jeden popatrzy na jasną stronę księżyca i powie: księżyc jest jasny. Drugi popatrzy na ciemną i powie: księżyc jest ciemny. Więc co jest prawdą? Otóż każdy ma swoją prawdę - jak szczoteczkę do zębów i papier toaletowy.

Tak mówią ludzie i wydaje im się to mądre.

Ale nie jest. To tylko przystanek w myśleniu, na którym zatrzymali się ludzie o leniwych umysłach, tchórze w rozumowaniu, którzy po prostu chcą, żeby świat był niemożliwy do jednoznacznej oceny. Chcieliby, żeby światło było niemożliwe do oddzielenia od ciemności. Bo to zwalnia od odpowiedzialności, pozwala uniknąć wszelkiego sądu, bo w takim świecie nikt więcej nie może powiedzieć: „źle czynisz”.

- Źle? A z jakiego punktu widzenia?

- Z punktu widzenia tego, komu wyrządziłeś zło.

- A co z tym, komu tą samą rzeczą pomogłem?

- To nie ma znaczenia.

- Ależ ma! Bo skoro jeden punkt widzenia mówi, że rzecz jest zła, a drugi, że dobra, to jak można tą rzecz w ogóle oceniać? Nie może być przecież jednocześnie zła i dobra. Tak więc, skoro nie da się niczego ocenić, czemu mi mówisz „źle czynisz?”

O nie, tak łatwo się nie wyłgasz, przyjacielu! Bo choć rozumowanie wydaje się przekonujące, to jednoznaczna, bezwzględna prawda istnieje. I zawsze da się ją oddzielić od kłamstwa.

A księżyc? Czy nie jest jasny i ciemny jednocześnie?

Prawda o księżycu jest taka: z jednej strony jest jasny, z drugiej strony jest ciemny.

I w ten sposób odcienie szarości zmieniły się znów w białe i czarne.

Ci, którzy nie przestają szukać, poznawać, wgłębiać się, myśleć, dociekać - ci rozumieją świat coraz lepiej i odkrywają prawdę w coraz większym zakresie. Ci zaś, którzy odmawiają poszukiwań twierdząc, że znalezienie czegokolwiek jest niemożliwe, skazują się tym samym na życie w iluzji. A kto wierzy w kłamstwa i w kłamstwie żyje, tym łatwo manipulować, tego łatwo wykorzystać i łatwo kontrolować. Kłamstwo prowadzi do niewolnictwa. Nie bez powodu Jezus powiedział, że „poznacie prawdę i prawda was wyzwoli”.

Świat nie jest wcale szary. Wydaje się szary dlatego, bo nie przyjrzałeś mu się bliżej. Użyj zooma. Zobaczysz, że to co z daleka wydawało się szare, z bliska jest mozaiką sąsiadujących ze sobą czarnych i białych obszarów. Zlewa się w szarość wtedy, kiedy patrzysz z daleka.

Proces dojrzewania ma trzy etapy.

Dziecko widzi świat jako czarny i biały, dobry i zły. Dobra księżniczka, zła królowa. Dobry biedak, zły bogacz. Wielu ludzi zostaje na tym etapie do końca życia.

Drugi etap ma miejsce, kiedy zaczynasz rozumieć więcej i dostrzegasz, że to nie takie proste. Wzrok masz już lepszy, więc zauważasz, że to co było białe, jest jasnym szarym. A to co było czarne, jest ciemnym szarym. I na tym etapie większość zostaje, sądząc, że wyszli z umysłowego dzieciństwa w dorosłość.

Ale jest jeszcze jeden etap. Niektórzy idąc dalej mogą odkryć, że jak się przyjrzeć jeszcze bliżej, to świat znów robi się czarno-biały. Bo każda szarość da się rozłożyć na to, co jasne, i na to, co ciemne. Każdy czyn da się rozbić na to, co dobre i na to, co złe. Bo prawda i fałsz mogą istnieć blisko siebie, ale nigdy nie zleją się w jedno. Zawsze będzie granica.

I tak okazuje się, że ten dziecięcy podział świata, to uproszczone, naiwne, niewinne patrzenie było w założeniu słuszne. Kolejny paradoks wszechświata: im bardziej zbliżamy się do mądrości, tym bardziej stajemy się jak dzieci.

Nie wiedzą o tym ci, którzy poddali się i zatrzymali w połowie drogi.

Czas

Przez ostatnie dni słyszałem to zdanie tyle razy od tylu osób, że zacząłem się już zastanawiać czy to nie jakaś nowa ustawa zobowiązuje obywateli, żeby przynajmniej raz dziennie mówi, że nie mają czasu.

Ale to nie ustawa. To bezmyślność.

Bezmyślność, albo po prostu nawyk, co właściwie na jedno wychodzi. Bo jeżeli zastanowić się porządnie nad zdaniem „nie mam czasu”, dojść można do konkluzji, że jest ono prawdziwe tylko w ustach kogoś, kto nie żyje. Tylko trup nie dysponuje czasem. Wydawało mi się, że w ostatnim tygodniu z żadnym nieboszczykiem nie rozmawiałem, ale zaczynam mieć wątpliwości.

Ściślej mówiąc, zdanie „nie mam czasu” znaczy tak naprawdę „nie mam czasu do dyspozycji”. A gdyby ktoś, kto mówi, że nie ma czasu, chciał być precyzyjny do bólu, musiałby powiedzieć: „nie mogę przeznaczyć czasu na nic więcej, bo cały czas, który miałem do dyspozycji mam już zajęty”. Ale, że to zdanie jest za długie, to się go w całości nie mówi. Nie ma na to czasu.

Poza tym nie wypowiada się go, bo jest ono w większości przypadków nieprawdziwe. Dowód? Dowodem jest nadejście niespodziewanej choroby. Przychodzi super-grypa i unieruchamia człowieka na dobre.

- Podobno nie miałeś czasu - śmieje się grypa. - Skąd nagle masz czas na leżenie w łóżku? I co, świat się nie zawalił, prawda? Widzisz? Niemożliwe, a jednak się dało.

A zdarzają się nawet tacy, co najpierw mówią, że nie mają kompletnie na nic czasu, a potem zostawiają wszystko i czas znajdują! Czas, żeby udać się do szpitala na operację, bo dostali zapalenia wyrostka robaczkowego. I co, znalazł się czas?

To, że zaplanowałeś cały swój program zajęć, nie oznacza, że wszystko potoczy się zgodnie z tym planem. Przecież rozmawiamy o przyszłości, a tej nikt nie jest w stanie przewidzieć.

I z tej perspektywy patrząc, wniosek może być tylko jeden: nikt z nas nie ma żadnego czasu, który może kontrolować. Bo nikt nam nie może zagwarantować, że następna godzina upłynie zgodnie z tym, jak to sobie zaplanowaliśmy.

Nie ma gwarancji - są tylko okazje. Można je wykorzystać albo nie.

A planowanie to nie taka głupia sprawa. Nic wielkiego nie wybuduje się, jeżeli się tego wcześniej  nie zorganizuje. Owszem, życie bez planu ma swój urok. Kto z nas nie cieszyłby się z wolności będąc bumelantem, co ma zawsze na wszystko czas. Kto nie wolałby robić ze swoim czasem to, co mu się w danej chwili najbardziej podoba zamiast uczyć się, pracować i trzymać obowiązków i planu? Tyle, że sklepy zamknięte w każdy „długi weekend” ukażą równie szybko uroki pustej lodówki człowiekowi, który nie zrobił wcześniej zapasów, bo miał przecież pełno czasu.

Wiele osób uważa, że Biblia jest jak Wałęsa. Mówi: „jestem za, a nawet przeciw”. Przykładowo, jeżeli chodzi o planowanie, to Biblia zachęca, żeby planować, a następnie przestrzega przed planowaniem.

Myślę, że tego typu pozorne sprzeczności Bóg umieścił w Biblii po to, żeby łatwo można było odróżnić mądrych od głupich. Głupi, jak natrafi na problem, stwierdza, że Biblia jest głupia, sprzeczna sama z sobą i trzeba być idiotą żeby w nią wierzyć. Następnie włącza płytę Behemotha, który śpiewa mu to samo, tylko dobitniej.

Mądry natomiast, zanim wyda osąd, stara się rzecz zrozumieć do końca. Wgłębia się w temat, bada i zwykle odkrywa coś ważnego, czego nie widział wcześniej. I sprzeczność okazuje się nie sprzecznością, ale wskazówką, że świat jest bardziej skomplikowany i wymaga wysiłku umysłowego, żeby go dobrze zrozumieć.

Jezus opowiedział kiedyś historię o człowieku gadającym do własnej duszy:

„Pewnemu bogaczowi pole obfity plon przyniosło. I rozważał w sobie: Co mam uczynić, skoro nie mam już gdzie gromadzić plonów moich? I rzekł: Uczynię tak: Zburzę moje stodoły, a większe zbuduję i zgromadzę tam wszystko zboże swoje i dobra swoje. I powiem do duszy swojej: Duszo, masz wiele dóbr złożonych na wiele lat; odpocznij, jedz, pij, wesel się. Ale rzekł mu Bóg: Głupcze, tej nocy zażądają duszy twojej; a to, co przygotowałeś, czyje będzie?” [Łuk 12:16-20]

Wniosek: nie należy planować, bo jutra może w ogóle nie być.

Dalej Jezus powiedział:

„Nie troszczcie się o życie swoje, co będziecie jedli, ani o ciało swoje, czym się przyodziewać będziecie. Życie bowiem jest czymś więcej niż pokarm, a ciało niż odzienie. Spójrzcie na kruki, że nie sieją, ani żną, nie mają spichlerza ani składnicy, a jednak Bóg żywi je; o ileż więcej wy jesteście warci niż ptaki!” [Łuk 12:22-24]

Wniosek: bądźmy jak ptaki! Nie planujmy, nie zbierajmy, nie myślmy o przyszłości! Wyrzućmy lodówki na śmietnik, wszak ptaki lodówek nie mają, a żyją! Wyrzućmy w zimie ubrania, wszak ptaki ubrań nie mają, a żyją! Zaśpiewajmy „I believe I can fly” i skaczmy przez okno!

Niecałe dwa rozdziały później, Jezus mówi już co innego:

„Któż bowiem z was, chcąc zbudować wieżę, nie usiądzie najpierw i nie obliczy kosztów, czy ma na wykończenie? Aby gdy już położy fundament, a nie może dokończyć, wszyscy, którzy by to widzieli, nie zaczęli naśmiewać się z niego, mówiąc: ten człowiek zaczął budować, a nie mógł dokończyć”. [Łuk 14:28-30]

Wniosek: należy dobrze zaplanować wszystko, co się robi, zanim się w ogóle coś robić zacznie.

I co, czyż Biblia nie jest jak Wałęsa?

Jest, o ile podchodzi się do niej z inteligencją Wałęsy. Bo jak się przeczyta uważnie, to się spostrzeże, że Biblia nie nakazywała wcale nie planować, ani też nie kazała planować.

Przypowieść o człowieku gadającym do własnej duszy nie dlatego potępia bogacza, że organizował sobie przyszłość. Nazywa go głupcem dlatego, że polegał na pieniądzach i całe jego zabezpieczenie to było bogactwo. A przecież pieniądze nie służą nikomu dłużej niż do końca życia. To niedługo.

W drugim przypadku Biblia też nie mówi o tym, żeby nie planować. Ona mówi, żeby się nie przejmować. Nie troszcz się zbytnio odległą przyszłością, bo im dalej w przyszłość, tym mniej można przewidzieć.

Nie mówi też, żeby postępować jak ptaki. Mówi, że jeżeli nawet o głupie ptaki Bóg dba, pomimo tego, że postępują beztrosko i bezmyślnie, to tym bardziej zadba o nas - ciut mądrzejszych.

A człowiek, który budował wieżę, ale nie dokończył? Czy to nie zachęta do planowania? Raczej zachęta do tego, żeby nie być głupim. Bo jak już coś zaczynasz to pomyśl czy stać cię na to, żeby dokończyć. Licz, oceniaj trzeźwo i używaj wyobraźni. Ale ta opowieść do planowania ani nie zachęca ani nie zniechęca, bo nie o tym w ogóle mówi.

Przesłanie całej Biblii jest spójne: niech twoją reakcją na niepewność jutra będzie zaufanie do Boga a nie ustawiczne zamartwianie się wszystkimi możliwymi scenariuszami przyszłych wydarzeń.

A jeżeli chodzi o „nie mam czasu”, to Biblia mówi tak:

„Baczcie więc pilnie, jak macie postępować, nie jako niemądrzy, lecz jako mądrzy, wykorzystując czas, gdyż dni są złe”. [Ef 5:15-16]

No więc wykorzystuj! Chyba, że nie masz czasu. Wtedy go nie możesz wykorzystać, to jasne.

Są przecież ludzie na śmierć zapracowani. Bo choćby nie wiem jak analizować, to doba każdego ma zawsze 24 godziny, i więcej czasu upchnąć się w niej nie da. Tak jak dla każdego pudełka, szafy i szuflady zawsze przyjść musi ta chwila, że nie wciśnie się do środka ani jednego papierka więcej bez rozwalenia całości, tak samo i dla planu zajęć człowieka, który ciągle dokłada sobie pracy. Więc naprawdę można nie mieć wolnego czasu do zagospodarowania.

Ale właśnie to jest najmocniejszym argumentem za tym, żeby nigdy nie mówić bez zastanowienia: „nie mam czasu”. Bo skoro mamy go ograniczoną ilość, i zawsze go nam brakuje, to należy się wciąż i wciąż zastanawiać jak go zagospodarować najlepiej. Pełne satysfakcji przeświadczenie, że mój wypełniony plan dnia zwalnia mnie od szukania innych, nowych, lepszych sposobów na spędzenie najbliższej godziny, świadczy nie o moim zapracowaniu, tylko o umysłowym lenistwie.

Bo nawet człowiek, który cały swój czas ma wypełniony pożyteczną pracą, może swój czas marnować. Wtedy, kiedy przegapi przy tym coś pożyteczniejszego, co mógłby robić zamiast tego, co robi teraz.

Nazywa się to: koszt alternatywny.

Nie zachowujmy się więc tak, jakbyśmy już byli martwi! Bo życie to świadome decyzje. Życie to ciągłe zmiany, a nie jazda przed siebie po raz ułożonych torach siłą własnej bezwładności.

Żyjmy więc najlepiej jak możemy. Bo zegar już odlicza sekundy do dnia, kiedy zdanie „nie mam czasu” stanie się dla każdego z nas rzeczywistością.

I mam nadzieję, że nikt, dla kogo za życia nie mieliśmy czasu, nie stanie wtedy nad naszym grobem mówiąc: „najwyższy czas!”

Decyzje

Patrząc na życie z perspektywy czasu powiedziałbym, że wszystkie decyzje w życiu można podzielić na trzy rodzaje: codzienne, trudne i niemożliwe.

Tych pierwszych jest najwięcej i nie mają większego znaczenia. Bo są to decyzje typu: czy zjeść dziś zupę pomidorową czy pierogi. Jednak od czasu do czasu tak się dzieje, że jedna mała decyzja codzienna zmienia kierunek biegu historii, niczym ster kierunek okrętu. Przykładowo, prezydent uniknie kuli zamachowca, bo akurat się schylił, żeby zawiązać sznurówkę. Wydawać by się mogło, że takie historie to tylko w Hollywood, ale zdziwilibyście się ile tego typu zdarzeń można znaleźć w grubych książkach historycznych. Jedno małe rozwolnienie może zrujnować wspaniały wieloletni plan.

Oczywiście, to wszystko robi Bóg. Ukrywa się jak może, ale kto patrzy, ten widzi. Czasem występują w historii tak nieprawdopodobne historie, że próby ukrywania się Boga za niewinnymi zbiegami okoliczności przypominają słonia, który chowa się za znakiem drogowym.

Jak mówi Salomon: „chwałą Bożą jest rzecz ukryć, a chwałą królów rzecz zbadać”. [Prz 25:2]

Zastanawiałem się dużo dlaczego Bóg tak się lubuje w zmienianiu wielkich spraw historii za pomocą drobnych decyzji życiowych. Podejrzewam, że jedną z przyczyn jest poczucie humoru. Osobiście - bardzo je lubię. Próbuję nawet czasem jego styl naśladować, ale słabo mi idzie. Jak Bóg zażartuje sobie z historii, to nie ma szatana we wsi!

Bóg lubi też pokazywać wielkim ludziom jak bardzo są w istocie mali. Tym, którym się wydaje, że świat kontrolują, byle drobiazg, nic nie znacząca decyzja życiowa, obraca wszystkie plany w ruinę. Jest w tego typu historiach coś niesamowicie porywającego. Nic dziwnego, że ten sam schemat powtarza wielu pisarzy czy twórców filmów. Tak było przykładowo w szóstej części „Gwiezdnych Wojen”, kiedy cały plan imperatora runął tylko dlatego, że nie wziął w rachubę zacofanego, prymitywnego ludku (ci podobni do misiów). Tak też było we „Władcy Pierścieni”, kiedy dwóch hobbitów obaliło reżim Saurona. Nic nie znaczące drobiazgi zmieniły wielki świat.

Powieści, filmy i historie, nawet - zdawało by się - mało głębokie i pouczające, mogą nas nauczyć niejednego o Bogu.

Inne decyzje - decyzje trudne. To te, kiedy musimy wybierać między dobrem a złem. Wybór jest prosty i jasny, bo wiadomo co jest czym. Problem cały polega na tym, że oczywistość konsekwencji wyboru wcale nie pomaga nam wybrać. Bo wybranie tego, co dobre wymaga poświęcenia (a my jesteśmy zbyt egocentryczni), wysiłku (a my jesteśmy zbyt leniwi) i odwagi (a my zbyt łatwo poddajemy się strachowi). Trudne decyzje są bardzo proste - przecież jest jasne, co powinniśmy wybrać. Inna sprawa, czy to zrobimy.

Ale najciekawsze są decyzje niemożliwe.

Określenie wymyśliłem z braku lepszego. A chodzi tu o takie decyzje, w których obie możliwości są złe, a wybrać trzeba. Lub inne sytuacje, gdzie obie drogi są dobre, a wybrać można tylko jedną. Albo też decyzje, gdzie nic nie jest ani dobre ani złe. Wiadomo, że przyniesie w przyszłości daleko idące konsekwencje, ale nie sposób przewidzieć jakie. To decyzje, przy których nie jesteśmy w stanie ocenić skutków własnych wyborów.

I dopiero w tych decyzjach objawia się całe nasze człowieczeństwo, nasz charakter, nasze priorytety, cele, pragnienia i dążenia.

Zaryzykuję takie stwierdzenie: nikt nie może powiedzieć, że poznał samego siebie, póki nie stanie przed decyzją niemożliwą do podjęcia.

Bo codzienne decyzje niewiele nas uczą o nas samych. Decyzje trudne mierzą siłę naszego charakteru, porównują to jacy chcemy być z tym, jacy naprawdę jesteśmy. Ale przy decyzjach niemożliwych nie mierzymy siebie - my o sobie decydujemy. Decydujemy kim chcemy być i którą drogą pójść.

Takich wyborów jest w życiu całkiem sporo: jaki kierunek studiów wybrać, jaki rodzaj pracy, kupić dom czy raczej wynajmować, mieć kota czy psa itd.

W większości przypadków naszą naturalną reakcją jest ucieczka. Większość ludzi zrobiłoby wszystko, żeby nie trzeba było nigdy podejmować decyzji, których na dobrą sprawę podjąć się nie da. Bo kto wie co się okaże lepszą drogą? A co, jeżeli wybiorę źle? Będzie trzeba z tym żyć i to będzie moja wina! A co, jeżeli nawet wybrałem dobrze, ale to, z czego zrezygnowałem było lepsze?

Kiedy się przyglądam współczesnemu społeczeństwu mam wrażenie, że głównym dążeniem ludzkości jest stworzenie takiego świata, w którym nigdy nie trzeba niczego wybierać. A jeżeli już jakiś wybór jest, to zupełnie oczywisty. I tak: zamiast wybierać czy chcemy zakładać w samochodzie pasy czy nie, mamy jeden odgórny nakaz - i święty spokój. Nie trzeba wybierać. Zamiast mieć możliwość wybrać czego będą uczyć się nasze dzieci, mamy jeden odgórny program nauczania. I znów - święty spokój. Zamiast samemu decydować jak sobie zapewnić pieniądze na starość, mamy jeden przymusowy system ubezpieczeń emerytalnych. I po kłopocie.

I czy to wszystko nie ze strachu przed podejmowaniem niepodejmowalnych decyzji?

Przykro mi, że rozczaruję, ale ucieczka nic nie da! Chowanie głowy w piasek nie zmniejszy zagrożenia, te decyzje i tak muszą być podjęte. Jeżeli nie ja, podejmie ją ktoś inny. A komu bardziej na mnie zależy niż mnie? Więc może lepiej, żebym ja to zrobił.

A może jednak nie? Ominie mnie strach przed podjęciem złego wyboru i nie będę nieść ciężaru odpowiedzialności. Czy święty spokój nie jest nic wart? Czy unikanie zbędnych ciężarów nie jest mądre?

Tak, ale te ciężary nie są zbędne. Konsekwencje i tak nas przecież dogonią! Bo można uratować życie dzięki pasom bezpieczeństwa, ale można i zginąć przez zapięte pasy. Żadna decyzja nie daje gwarancji bezpieczeństwa - nawet ta, którą podjęto za nas. Żaden z tych wyborów nie daje nawet gwarancji, że zwiększamy sobie szansę przeżycia, a nie zmniejszamy.

Decyzja czy raczej uciekać przed niemożliwymi wyborami czy też stawiać im czoła z pełną odpowiedzialnością i zgodą na konsekwencje to też decyzja. I to też jedna z tych niepodejmowalnych. Podjąć ją trzeba tak czy inaczej, bo ucieczka przed tą akurat decyzją jest niemożliwa. W tym konkretnym przypadku brak decyzji staje się automatycznie decyzją - wybierasz ucieczkę.

Właśnie ten jeden wybór życiowy jest tym, co odróżnia chłopca od mężczyzny. Chłopiec oczekuje decyzji od mamy, kolegi, nauczyciela. Mężczyzna decyduje sam.

Nie wiem z kolei jak w przypadku kobiet, na kobietach się zbyt dobrze nie znam.

A skoro już o kobietach mowa, to zauważyłem, że kobiety mają szczególny problem z zaakceptowaniem koncepcji rozłącznego wyboru, czyli takiego przypadku, w którym można wybrać tylko jedno z dwojga. Są kobiety, które nie przyjmują takiego wyboru do wiadomości - ona chce jedno i drugie! I koniec! Chce jeść pół tortu dziennie i być szczupła, chce móc leżeć cały dzień przed telewizorem i być wysportowana, chce, żeby jej mężczyzna był brutalny, ale delikatny, chce być oczytana, ale nie chce czytać książek.

Przypomniał mi się taki kawał o żabie:

Lew, król zwierząt, postanowił raz sklasyfikować zwierzęta.

Zebrał więc wszystkie na polance i powiedział:

- Piękne na prawo, mądre na lewo!

Zwierzęta się rozeszły.

Tylko żaba stoi na środku i nigdzie się nie wybiera. Lew pokiwał głową ze zrozumieniem i mówi:

- A ty co, żaba?

- No przecież się nie rozerwę!

Ale choćby nie wiem jak kombinować, choćby nawet przeforsować w parlamencie poprawkę do konstytucji, która stwierdza formalnie, że można zjeść ciastko i mieć je dalej, choćby papież ex cathedra ogłosił jako dogmat, że logika od dzisiaj nie obowiązuje, to nie zmieni to w najmniejszym stopniu rzeczywistości.

Rzeczywistość popuka się ironicznie w głowę, a logika będzie panoszyć się dalej w najlepsze.

Chrześcijanie mają swój własny sposób na ucieczkę: niech Bóg decyduje za nich. Niech im po prostu powie, co zrobić.

I rzeczywiście, często tak robi.

Ale nie zawsze. Czasem patrzy co zrobisz. Nie daje wskazówek, znaków, podpowiedzi. Decyzja jest zostawiona tylko tobie.

A ty? A ty wolałbyś wszystko, tylko nie decydować. Więc modlisz się i krzyczysz i wściekasz: „dlaczego to ja muszę decydować o takich rzeczach?!”

Dlatego, żebyś mógł się poznać. Dlatego, żebyś mógł się stać kimś. Kim? O tym właśnie masz zdecydować.

Bo o tym kim jesteśmy nie decyduje nasze własne wyobrażenie o sobie. Nie jesteśmy tacy jak myślimy, że jesteśmy. Tworzą nas nasze decyzje.

Jeżeli więc twoją decyzję podejmie mama, ksiądz, nauczyciel, urzędnik lub Bóg, to ta decyzja coś powie, ale tylko o tym, kto ją podjął. O tym, kto z nią przyszedł, nie powie nic. Poza tym tylko, że człowiek zawsze uciekający od wyborów nigdy się nie określi. Żadna droga nie będzie jego drogą, żadne imię nie będzie jego imieniem.

Tak, decyzje tego typu są bardzo trudne.

Ale tylko dzięki nim wiesz kim jesteś.

Dzieci

Słyszałem wiele kazań o dzieciach.

Kazania o dzieciach robią się coraz popularniejsze, i nie do końca wiadomo dlaczego. Jedna teoria mówi, że to ulubiony temat pastorów, których życie jest tak mało urozmaicone i nudne, że właściwie na niczym innym niż dzieci się nie znają. No bo jak się mają na czymś znać, skoro całe życie spędzili albo w domu, albo w seminarium albo w kościele.

Ta teoria jest słaba, bo sprawdza się tylko w przypadku zasiedziałych, tradycyjnych pastorów z dziada-pradziada, którzy już w łonie matki potrafili wyrecytować bezbłędnie werset z Jana 3:14. W Polsce nie ma takich wielu. A jeżeli chodzi o księży, to należy miłościwie założyć, że wiedza wykorzystywana przy kazaniach o dzieciach nie pochodzi z autopsji, i na tym skończyć temat.

Inni złośliwie mówią, że jedyne co pastor potrafi robić dobrze to dzieci. Ale to nie wyjaśnia zjawiska, bo przecież pastor nie robi co niedzielę dzieci tylko mówi o nich kazania.

Najbardziej prawdopodobna teoria głosi, że kazania o dzieciach są coraz bardziej trendy, bo świat jest coraz bardziej zdziecinniały. A chrześcijanie wcale w pościgu za infantylnością nie zostają w tyle. Wręcz przeciwnie, widać na tym polu wyraźne sukcesy.

Kazania o dzieciach krążą zazwyczaj wokół słów Jezusa: „powinniśmy stać się jak dzieci”. Kazania te zawsze bawiły mnie i irytowały jednocześnie, bo niemal zawsze wygłaszał je ktoś ubrany w garnitur i krawat, o współczynniku sztywności między drewnem a betonem. Brzmiało to tak, jakby prezydent Kwaśniewski wygłaszał referat o dobrodziejstwach abstynencji.

Największy paradoks polega na tym, że słuchacze kazania pod tytułem „stańmy się jak dzieci” są zwykle tak bardzo zdziecinniali, że właściwym kazaniem dla nich byłoby raczej: „bądźmy wreszcie dorośli do jasnej cholery!”. Co dobrego może przyjść z tego, że mężczyźni, którzy są niedojrzali, nieodpowiedzialni i niesamodzielni usłyszą zachętę do stawania się jak dzieci? Która kobieta chce mieć za męża dziecko?

Kiedy w małżeństwie mężczyzna jest dzieckiem, to automatycznie kobieta staje się mężem. Ktoś musi. W tym kontekście ciekawie jest obserwować jak chrześcijańskie małżeństwa typu mężczyzna-dziecko + kobieta-mąż uważają za oburzającą rzecz związki typu kobieta-żona + kobieta-mąż. Z drugiej strony nic w tym dziwnego - łatwiej rozmawiać o problemach innych ludzi, niż rozwiązywać własne.

Jezus powiedział tak:

„Zaprawdę powiadam wam, jeśli się nie nawrócicie i nie staniecie jak dzieci, nie wejdziecie do Królestwa Niebios”. [Mat 18:3]

Nikt nie przeczy, że tak powiedział, ale też nikt przy zdrowych zmysłach nie stwierdzi, że do Królestwa Niebios wejdą tylko ci, którzy staną się nieodpowiedzialni, niesamodzielni, głośni, głupi, niesforni i lubiący się brudzić. I żadne kazania oczywiście tego nie głoszą. Mówią za to o dziecięcej ufności, szczerości, prostocie, oddaniu.

Co więc złego w takich kazaniach? Nic. Poza tym, że być może nie jest na nie najlepszy czas.

Bo doradzanie ludziom, którzy nie potrafią żyć jak dorośli, żeby stawali się jak dzieci przypomina wpychanie tortu  w jamę gębową człowiekowi choremu z przejedzenia. Przypowieści Salomona mówią:

„Wszystko ma swój czas i każda sprawa pod niebem ma swoją porę”. [Koh 3:1]

To nie jest pora na kazania o dzieciach.

Pora na nie przyjdzie, kiedy chrześcijanie nie będą przychodzić do kościoła na konsumpcję, ale raczej szukać okazji, żeby coś od siebie dać. Kiedy będą w stanie żyć kilka miesięcy bez żadnego kontaktu z kościołem i innymi wierzącymi, a nie zaczną wątpić w to, w co wierzą. Kiedy głównym lękiem w ich życiu przestanie być wizja utraty pracy, ale raczej będą dążyć do uwolnienia się od niewolnictwa etatu szukając pracy na własny rachunek dla dobra innych. Kiedy będą w stanie stać na własnych nogach, a nie na cudzych plecach. Kiedy sami zaczną kierować swoim życiem - wtedy, dopiero wtedy przyjdzie pora na kazania o stawaniu się jak dzieci.

Bo rzeczywiście: życie z Bogiem przypomina jazdę samochodem z kierownicą puszczoną z rąk. I to, co Jezus określał byciem jak dziecko, jest w dużym stopniu właśnie tym - szokującą beztroską, wynikającą nie z nieodpowiedzialności, ale z przeświadczenia, że tata czuwa, patrzy i nie da zrobić krzywdy.

Ale zanim się komuś zacznie opowiadać o zaletach dopuszczania do kierownicy kogoś innego niż on sam, to trzeba się najpierw upewnić, że umie jeździć, widział samochód i wie w ogóle o czym mówi.

Jeżeli więc ludziom, którzy nie zdołali dotąd nauczyć się samodzielności, ludziom, których cała współczesna rzeczywistość wychowuje na dzieci uzależnione od państwa, telewizji, ekspertów, pracodawców, jeżeli tym ludziom proponuje się jeszcze w kościołach dziecięcą niesamodzielność, to czy naprawdę wyjdzie im to na dobre?

Nie można nie zauważać tego jak często Biblia mówi o tym, żeby być dojrzałym, odpowiedzialnym, mężnym, silnym i samodzielnym.

„Bądź mocny i mężny” [Joz 1:6] - powiedział Bóg do Jozuego. „Miej nadzieję w Panu! Bądź mężny i niech serce twoje będzie niezłomne!” [Ps 27:14] - mówi psalm Dawida. „Przepasz teraz jako mąż biodra swoje, a będę cię pytał, a ty mi daj sprawę” [Job 38:3] - mówił Bóg Jobowi. Bóg chce widzieć w nas również mężczyzn, nie jedynie dzieci.

Gedeon, kiedy schwytał dwóch filistyńskich królów, którzy przez kilka lat niszczyli kraj, rozkazał ich zabić swojemu synowi:

„Potem dał rozkaz Jeterowi, pierworodnemu swemu synowi: Wstań! Zabij ich! Lecz młodzieniec nie wydobył miecza, gdyż się bał; był bowiem jeszcze chłopcem. Wtedy rzekli Zebach i Salmunna: Wstań ty i wymierz nam cios, gdyż jaki mąż, taka i jego siła”. [Sdz 8:20-21]

I to co było prawdą wtedy, pozostaje prawdą i dzisiaj: chłopiec nie zrobi tego, co zrobi mężczyzna. Bo jaki mąż, taka i jego siła.

A jaka jest siła ludzi w kościołach? No taka jaką widać. Dlatego powtórzę, że to nie jest najlepszy moment, żeby wołać: nie bądź taki dorosły, stań się bardziej jak dziecko! Boję się, że zbyt wielu może usłyszeć: nie bądź mężczyzną, bądź chłopcem!

Tak naprawdę co by w kazaniach nie mówić na temat dzieci, mężów, dorosłości i odpowiedzialności, nie ma to i tak większego znaczenia. Prosty fakt, że ktoś przychodzi do kościoła i siedzi biernie w ławce, podczas gdy ktoś inny mu mówi jak żyć, przekonuje głośniej niż każde kazanie, żeby być niesamodzielnym. Bądź jak dziecko, słuchaj kazań.

Niestety, żadna ilość wysłuchanych kazań nie uczyni z chłopca mężczyzny. Prędzej odwrotnie.

„Słowo wypowiedziane we właściwym czasie jest jak złote jabłko na srebrnych czaszach”. [Prz 25:11] - mówią Przypowieści Salomona. Wiele mądrości życzę dla nas wszystkich, żebyśmy potrafili trafnie wyczuć ten właściwy czas.

Wielki Odchylacz Zdarzeń

Szukanie Boga przypomina szukanie czarnej dziury.

Astronomowie czasami obserwują odległe układy gwiazd i odkrywają, że coś im się nie zgadza. Gwiazdy, które widać, są tam, gdzie są - i tutaj wszystko jest jasne. Ale często te gwiazdy zachowują się tak, jakby w pobliżu nich coś jeszcze było i oddziaływało na nie polem grawitacyjnym. Mimo, że nie widać tego czegoś, widać jego oddziaływanie.

I tak właśnie odkryto czarne dziury - coś, czego nie widać, ale wychodzi na to, że jest. Skąd wiadomo? Bo to, czego nie widać, oddziałuje na to, co widać.

I tak samo jest z poznawaniem Boga. Nie widać go - zgoda. Ale da się poznać, że tam jest, bo oddziałuje na to, co widzimy.

Sprytne, nie?

Niestety nie odkryłem tym samym dowodu na istnienie Boga. Szkoda, bo byłbym sławny i bogaty. Ale za to odkryłem - nie ja pierwszy i nie ostatni - rzetelny, przekonujący i racjonalny sposób na wykrycie istnienia Boga. Pośrednio - nie przez jego widoczną obecność, ale przez jego oddziaływanie na to, co widoczne.

Najlepiej badać to oddziaływanie w dwóch obszarach: w najbliższym możliwym i w najszerszym możliwym.

Najbliższy obserwatorowi obszar poszukiwanych oddziaływań Boga, to po prostu twoje własne życie. Wszystko co się w nim dzieje może wskazywać na obecność jakiejś niewidocznej czarnej dziury, do której ciągnie siła grawitacji. Może, nie musi. Trzeba to zbadać. A że nikt nie zna twojego życia lepiej niż ty, nikt lepiej od ciebie tego nie zbada. Dlatego też dowód na istnienia Boga - o ile istnieje coś takiego - każdy musi sobie odkrywać sam. Bo każdy ma inne życie, inny układ gwiazd i planet, i gdzie indziej znajduje się ten niewidoczny obiekt oddziałujący na rzeczy widoczne.

Najszerszy możliwy obszar poszukiwań to historia ludzkości. Ta, która była i ta, która się tworzy na naszych oczach.

Jeżeli w skali krajów, narodów, królestw, państw istnieje gdzieś tajemnicze oddziaływanie niewidocznej siły, to efekt tego oddziaływania powinien być szczególnie silnie widoczny. Nawet z daleka.

Gdy zobaczymy że coś, co powinno poruszać się prosto, jest w niewytłumaczalny sposób odchylane przez coś, czego nie sposób dostrzec, jest to wyraźny znak, że odkryliśmy właśnie istnienie jakiegoś Odchylacza Biegu Zdarzeń.

Każdy kto widział film „Valkirie” powinien wiedzieć, że było 15 prób zamachu na Adolfa Hitlera i żadna z nich się nie udała. Zbiegi okoliczności, które mnożyły się podczas tych prób, zrobiły z historii jakiś naciągany do granic absurdu film sensacyjny. A przecież to nie był film - tak było naprawdę. Trudno nie mieć wrażenia, że jakaś niewidoczna siła (Odchylacz Biegu Zdarzeń) uparła się, żeby Europa przeszła przez piekło II Wojny Światowej od początku do końca, i żeby nikt nie przerwał tego procesu przed czasem. Jeżeli II Wojna Światowa była sądem dla Europy i świata, to ten sąd wykonał się zgodnie z planem, do samego końca. I mimo, że mógł zostać przerwany wcześniej wielokrotnie - zbiegi okoliczności uparły się, żeby tak się nie stało.

Ja tu widzę czarną dziurę.

I żeby to jedną! Kiedyś zacząłem czytać o historii (dla siebie, a nie na stopnie) i ciągle trafiałem na istnienie czarnych dziur. Jakiejś niewytłumaczalnej siły kierowniczej pochodzącej z niemożliwego do zidentyfikowania źródła, która konsekwentnie ciągnie bieg zdarzeń w jakimś kierunku. Wczytując się w szczegóły tego, co się kiedy działo, w jaki sposób - a w szczególności w to, jak drobne sprawy miały olbrzymie konsekwencje - miałem wrażenie, że rachunek prawdopodobieństwa przestawał w takich momentach obowiązywać. Że świat poruszał się na skraju jakiegoś surrealizmu, i dzieje się to do dziś. Kiedy dowiedziałem się, że była raz w Polsce sytuacja, że szczególnie ważna ustawa przeszła w sejmie tylko dlatego, bo jeden poseł miał rozwolnienie i nie mógł tego dnia być na głosowaniu, zamknąłem książkę i popatrzyłem na okładkę czy to na pewno książka historyczna, a nie science-fiction autora o zbyt wybujałej wyobraźni.

Wiele osób zdaje sobie sprawę z obecności czarnych dziur w historii. I naturalnie, szukają wytłumaczeń. Stąd się biorą filmy typu „Zeitgeist” i strony internetowe o Żydach rządzących światem. Stąd doszukiwanie się niewidocznego źródła grawitacji w Masonach, bankierach, kosmitach i Bóg wie kim jeszcze.

Umysły współczesnych ludzi są do tego stopnia zindoktrynowane poglądem, iż nie istnieje nic poza światem materialnym, że łatwiej zaakceptują absurdalne, niedorzeczne wyjaśnienie w postaci ogólnoświatowego spisku bankierów, Żydów, Masonów i UFO, niż dopuszczą do siebie myśl, że tą brakującą zmienną w rachunku dziejów wszechświata jest coś spoza świata ludzi i materii. Po prostu zwykły Bóg.

Ale tak czy inaczej ludzie, nawet bez głębszego zbadania tematu, widzą, że jest w tym wszystkim co się wokół nich dzieje dziwna nieprzypadkowość, której być nie powinno. Szukają jej wyjaśnień - i słusznie. Gorzej, że najprostsze rozwiązanie zagadki nawet im nie przyjdzie do głowy.

Jeżeli istnieje więc niewidzialny Odchylacz Biegu Zdarzeń, jeżeli za poruszanie się liśćmi na widzialnych drzewach odpowiada niewidzialny wiatr, to przecież nie jest to wcale taka zła wiadomość. Tyle, że wymaga innego spojrzenia na rzeczywistość. Jedne rzeczy staną się bardziej zrozumiałe, inne niezrozumiałe. To dopiero początek, od którego zaczynają się właściwe pytania: kim jest ten cały Odchylacz, jaki on jest, czego od nas chce i jaki jest cel jego działań.

Biblia mówi: „Początkiem mądrości jest bojaźń Pańska” [Ps 111:10]

Bojaźń, to znaczy co? Właśnie to: uświadomienie sobie, że istnieje niewidzialna siła, która oddziałuje na nasz świat niczym czarna dziura na otaczające ją gwiazdy. Siła tak ogromna, że kiedy raz postanowiła, że Adolf Hitler ma dokończyć dzieło zniszczenia i wykonać sąd nad Europą, to piętnaście zamachów na jego życie nic nie dało.

Z tej świadomości rodzi się respekt.

I to jest właśnie według Biblii początek mądrości. Bez tego początku pozostanie się raczej głupim, bo jak można rozwiązać równanie, kiedy pominie się fakt istnienia zmiennej, która najbardziej wpływa na wynik?

A co do samej Biblii, koncepcja Boga jako Wielkiej Czarnej Dziury pasuje, za przeproszeniem, jak ulał. Tak w postępowaniu Boga z narodami, jak i z jednostkami. Na przykład życie Józefa, syna Jakuba zwanego Izraelem, to nic innego jak zbieg najrozmaitszych okoliczności, które wszystkie prowadziły w określonym, zadziwiająco nieprzypadkowym kierunku. Przez bycie niewolnikiem sprzedanym przez własnych braci aż do pozycji zarządcy Egiptu, drugiego po samym faraonie. Z historii wynika, że to wszystko co działo się w życiu Józefa przez długie lata, stało się po to, żeby Bóg mógł kolejny raz dokonać sądu nad Ziemią (za pomocą głodu tym razem), ale w taki sposób, żeby ci, których postanowił uratować na tym nie ucierpieli, co wydaje się częstym schematem postępowania Boga w Biblii.

Uważam, że ten sposób dociekania czy istnieje Bóg i czym się przejawia powinien być pierwszą, podstawową próbą poszukiwań ogólnego sensu całości. Nie wymaga on żadnych wstępnych założeń i nie jest związany z żadną religią. Nie wymaga przynależności, podejmowania ryzyka ani przygotowań. Nie trzeba znać Biblii, Koranu czy doktryn kościoła. Nie trzeba opierać się na przekonaniach innych ludzi ani na żadnej tradycji. Wystarczy czytać, uczyć się, poznawać i obserwować. Samemu. Osobiście. Uczciwie przed sobą samym, bo nie trzeba tutaj nikomu nic udowadniać.

I wtedy, kto wie, możesz nagle odkryć czerń na tle czerni i powiedzieć z przekonaniem: „wiem, że tej czarnej dziury nie da się zobaczyć - ale wiem, że ona tam istnieje”.

Papiery

Polską rzeczywistość dzieli się na poważną i niepoważną.

Na czym polega różnica? Na tym, że rzeczywistość poważna jest zrobiona z papieru, a niepoważna... niepoważną to w ogóle nie warto się zajmować.

Na przykład małżeństwo. Kiedy mówimy, że małżeństwo jest małżeństwem? Wtedy, oczywiście, kiedy odpowiednio ważna osoba podpisze odpowiednio ważny papier. I tak, gdyby dwoje ludzi przez 30 lat mieszkali razem, pomagali sobie, dzielili wszystko i wychowali czwórkę dzieci, to co powiemy? Że nie są prawdziwym małżeństwem. Lub, że są małżeństwem niepoważnym. Z kolei, jeżeli dwoje ludzi, którzy znają się od miesiąca, postoją pół godziny przed urzędnikiem z wielkim łańcuchem na szyi, podpiszą co trzeba i pójdą do domu, wtedy ludzie powiedzą: „O! To jest prawdziwe, poważne małżeństwo. Nie to, co tamci”.

I nawet, kiedy po pół roku po serii koszmarnych awantur zakończonych interwencją policji postanowią się ostatecznie rozwieść, ich krewni i znajomi stwierdzą ze smutkiem, że cóż - małżeństwo się nie udało. Ale dobrze, że przynajmniej poważnie do niego podeszli. Nie to co tamci.

To samo w świecie biznesu. Jeżeli każdej zimy przed Bożym Narodzeniem robisz w kuchni piękne bombki choinkowe, i sprzedajesz je na bazarku, to żadna poważna firma od ciebie ich nie kupi. Bo to w ogóle nie jest biznes. Biznes jest wtedy, kiedy masz REGON. I kasę fiskalną. I wizytówkę. I pieczątkę. Bez wizytówki, pieczątki i REGON-u jesteś niepoważny.

Kiedy zapragniesz być poważny i zapłacisz za te wszystkie poważne papiery, wtedy twoje bombki zrobią się za drogie i nikt ich nie kupi. I dokonasz poważnego, prawdziwego bankructwa, tak jak każdy szanujący się przedsiębiorca zrobić powinien.

Ponieważ więc kościoły w Polsce składają się głównie z Polaków, a Polacy doceniają wagę papieru, to samo zjawisko siłą rzeczy występuje też w kościołach. Czyli w skrócie: kościół spapieryzowany jest poważny, a każdy inny jest niepoważny.

I skąd się to wszystko bierze?

A z natury. Z natury człowieka, którego podstawowymi, fundamentalnymi potrzebami jest poczucie bezpieczeństwa, poczucie przynależności i chęć bycia szanowanym. I formalizacja zaspokaja wszystkie te trzy potrzeby.

Więc skoro to potrzeby naturalne i formalizowanie sobie rzeczywistości tak dobrze je zaspokaja, to czemu nie? Co w tym złego, że się rejestrujemy, zapisujemy i należymy do czegoś formalnie? Co to komu szkodzi?

Raz szkodzi, raz nie szkodzi, ale nie w tym rzecz. Szukając plusów i minusów łatwo stracić z oczu to, co najbardziej chore. Bo przecież trudno uznać za zdrowe zjawisko, że rzeczywistość staje się mniej ważna niż jej formalny opis.

Wszystkie te rejestracje i zapisy miały być przecież w założeniu tylko potwierdzeniem stanu faktycznego. Głośnym, otwartym przypieczętowaniem tego, co i tak wszyscy już wiedzą: że Janek i Anka są małżeństwem, że Franek prowadzi biznes bombkowy, że paru dobrych przyjaciół spotyka się regularnie żeby śpiewać i czytać razem Biblię. I gdy tak jest, to rzeczywiście nikomu nie szkodzi.

Ale to teoria.

Bo w praktyce porobiło się tak, że urzędniczy zapis o małżeństwie nie jest w świadomości ludzi samym tylko potwierdzeniem stanu faktycznego. On jest definicją tego stanu! Inaczej mówiąc, jesteś czyjąś żoną nie wtedy, kiedy jesteś nią w prawdziwym, codziennym życiu, ale wtedy, kiedy masz na to papier. Z definicji. Firmę też masz nie wtedy, kiedy pracujesz, kupujesz, sprzedajesz, ale wtedy, kiedy masz odpowiedni wpis w sądzie rejestrowym. Zaś grupa ludzi powiązanych przyjaźnią, oddaniem Bogu i wspólnymi przekonaniami nie jest kościołem. Chyba, że ją zarejestrujesz.

Czy widzisz świat ułożony, posegregowany i opisany? Czy ktoś za ciebie wcześniej już ponazywał rzeczy i podefiniował: to jest małżeństwo, to jest firma, to jest kościół? Każdy ma na imię tak, jak ma w dowodzie. Każdy jest tym, na kogo się wyuczył: informatyk, kierowca, ksiądz, dyrektor. Twój świat jest oznaczony przygotowanymi wcześniej etykietkami i nie zastanawiasz się, kto jest kim i co jest czym. Bo nie musisz. Wszystko zostało już opisane i oznaczone.

Czy takim jesteś człowiekiem?

W takim świecie żyje się prosto - aby się czymś stać, musisz wypełnić formalną definicję tego czegoś. Definicję jednoznaczną i precyzyjną. Aby stać się małżeństwem, należy udać się do Urzędu Stanu Cywilnego. Aby zostać biznesmenem, trzeba założyć działalność gospodarczą. Aby być chrześcijaninem, należy zapisać się do kościoła.

I ta rozleniwiająca wygoda, którą zapewnia nam świat zbudowany na formalnościach jest tak atrakcyjna, że mało kogo stać, aby z niej zrezygnować. Nasza tragedia polega na tym, że przy takim podejściu nie tylko nie mamy bladego pojęcia jaki świat jest naprawdę, ale też nie wiemy jacy my jesteśmy, ani jacy możemy być. Widzimy tylko zamknięte pudełka z naklejką na pokrywce.

Zamknięte pudełko z naklejką „małżeństwo”.

Zamknięta szuflada z napisem „firma Franek i spółka”.

Budynek z napisem „Kościół Chrześcijan Baptystów” na zamkniętych drzwiach.

Co jest w środku? Co za różnica! Przecież przeczytaliśmy etykietkę, więc wszystko jasne.

I tak świat wewnątrz opakowań, ukryty pod zabezpieczeniem formalności jest dla nas niewidoczny. A ten świat bez etykietek, regulacji, ten niezarejestrowany? On siedzi sobie w wielkiej, czarnej torbie z napisem „rzeczy niepoważne i nie warte uwagi”.

A prawda jest taka, że świat wokół nas jest pełen możliwości. Mamy życie takie, jakie sami prowadzimy. Imię takie, jakie sami chcemy mieć. Zawód taki, jakim go sobie nazwiemy. Ale to wszystko jest dla nas zamknięte dopóki wierzymy, że naprawdę faktycznie istnieje tylko to, co można sformalizować.

Myśląc o tym wszystkim, doszedłem kiedyś do wniosku, że być może to jest ta najbardziej istotna, a jednocześnie trudna do uchwycenia różnica między podejściem Polaków i Brytyjczyków. Mimo, że świat brytyjski jest, podobnie jak i polski, pełen biurokracji i regulacji, to trzeba przyznać, że tam rzeczywistość jest punktem odniesienia dla formalności, nie odwrotnie. Tam, gdy cię zapytają „jak masz na imię” mają na myśli „jak ludzie się do ciebie zwracają” a nie „jak masz napisane w dowodzie”. A biznesmenem jesteś, bo prowadzisz biznes, a nie dlatego, że cię ktoś gdzieś zarejestrował.

Życie w podwójnej rzeczywistości - jednej prawdziwej, drugiej formalnej - jest męczące i zniechęcające. Ale co zrobić, kiedy formalności wymagają od rzeczywistości, żeby się dostosowała do jej wymagań. A ona po prostu chce żyć własnym życiem.

Jezus nie mówił o chrześcijaństwie jako formalności. Nie wymagał rejestracji ani członkostwa. Nie zawierał konkordatu z państwem. Nie wydawał legitymacji. Mówił o ludziach, do ludzi i ludzie go interesowali. Nic więcej nie było mu potrzebne.

Czemu miałoby być potrzebne nam?

Jak pokazała później historia, ludziom jednak potrzebne było. Potrzeba bezpieczeństwa, potrzeba przynależności i chęć szacunku (nie mówiąc już o żądzy władzy i kontroli) domagały się norm i zasad, i chrześcijaństwo stało się instytucją. I wtedy formalność (przynależność do kościoła), która miała opisywać rzeczywistość (osobiste oddanie się Jezusowi) zaczęła stawać się rzeczywistością sama z siebie.

I tak mamy stan dzisiejszy, kiedy to uważa się człowieka za chrześcijanina nie wtedy kiedy żyje na co dzień z Jezusem, ale wtedy, kiedy spełnia formalne wymagania: chrzest, pierwsza komunia, przynależność do kościoła, chodzenie na msze.

Cóż, być może chrześcijaństwo w tej pierwszej, biblijnej wersji, po prostu nie zaspokaja dobrze naszych ludzkich potrzeb.

Może.

A może po prostu nie wszystkie potrzeby koniecznie trzeba zaspokajać?

Na pewno wymaga to pewnej walki z samym sobą. Ale czy nie o to Jezusowi chodziło, kiedy mówił o codziennym noszeniu krzyża?

W końcu nie wszystko, na co mamy ochotę, wychodzi nam na dobre.

Internet

Niektórzy mówią, że Internet to wynalazek szatana.

Ich dziadkowie mówili, że telefon to wynalazek szatana. A dziadkowie dziadków twierdzili z kolei, że kolej to wynalazek szatana. I że od kabli wysokiego napięcia mleko krowom kwaśnieje.

Tak, są tacy ludzie, którzy nie zaznają spokoju, póki nie zdefiniują kilku rzeczy jako wynalazek szatana. Nie wiem czemu im się intensywne używanie rozumu od razu z szatanem kojarzy. Czy dlatego, że jego nieużywanie kojarzy się z Bogiem?

Popularny robi się pogląd, że antychrystem z Apokalipsy św. Jana będzie internet. Albo jakiś superkomputer z internetem połączony.

Niestety, problem polega na tym, że żałosny debilizm takiej koncepcji jest widoczny w całej okazałości jedynie dla programistów, którzy mają dobre pojęcie o tym czym jest sieć TCP/IP. Szczególnie ci, którzy wiedzą jak beznadziejnie skończyły się wszystkie bez wyjątku próby tworzenia sztucznej inteligencji - komputera, który choćby udawał istotę rozumną. Najbardziej zaawansowane systemy padają przy teście Turinga po paru sekundach.

Mimo to zadziwiająco duża ilość ludzi traktuje Internet jakby to była żywa osoba. Do tego stopnia, że Internet został w 2010 roku kandydatem do pokojowej nagrody Nobla. Czy ta nagroda nie zeszła do reszty na psy? A myślałem, że po tym jak ostatnią pokojową nagrodę Nobla dostał Mr Obama - człowiek, który rozpętał wojny w dwóch krajach, już większego absurdu komisja noblowska nie wymyśli. A jednak. Alfred Nobel w grobie się przewraca.

Z punktu widzenia chrześcijanina myślącego, technologie nie są ani od Boga, ani od szatana. Nie są w ogóle od nikogo. Technologie nie mają żadnej intencji ani zamiarów. Fakt ich istnienia nie jest ani dobry ani zły. Dopiero ich użycie przez konkretną osobę podlega ocenie moralnej. Ale oceniamy wtedy tą osobę, a nie jej narzędzie.

Czy nie jest tak, że sprawy technologiczne wydają nam się, jeżeli nawet nie przeciwne Bogu, to przynajmniej mu obce? No bo kto tak naprawdę potrafi sobie wyobrazić Jezusa mówiącego do mikrofonu? Albo Jezus prowadzący stronę WWW. Jakiego formatu plików video używałby Jezus? Wolałby PC, smartphone czy tablet? Czy założyłby profil na Facebooku i jaki miałby numer Gadu-Gadu? 777? A prośby o uzdrowienie można by wysyłać do niego pod adres uzdrowienia@jezus.pl.

No i widzicie sami - świat zinformatyzowany zupełnie nie pasuje do Jezusa. Prawda?

Nie, nieprawda. Rzeczywiście nie pasuje, ale nie do Jezusa, tylko do systemu skojarzeń, który nam się z nim wiąże. Do jego image.

Bo logicznie rozumując, w momencie kiedy Bóg stworzył Ziemię, istniało już wszystko co potrzebne do powstania radia, telefonu, komputera i Internetu. Wydaje się absurdem, żeby Bóg, który stworzył to wszystko, nie zdawał sobie sprawy z potencjalnych możliwości technologicznych i telekomunikacyjnych, jakie ludziom dał. Bo przecież cała zaawansowana technologia jaką dziś mamy nie wzięła się z kosmosu. Ludzie wypracowali ją sami od zera, z tego co mieli do dyspozycji wokół siebie.

Więcej, Bóg nie tylko zdawał sobie sprawę z tego jak duże możliwości ludziom daje, ale wręcz nakazał im się rozwijać, mówiąc:

„Rozradzajcie się, i rozmnażajcie się, i napełniajcie ziemię; i czyńcie ją sobie poddaną”. [Gen 1:28]

Z rozmnażaniem się idzie nam ostatnio gorzej, ale z czynieniem sobie ziemi poddaną - znakomicie!

Tak więc twierdzenie, że Bóg jest przeciwny postępowi technologicznemu ma dokładnie tyle samo sensu, co głoszenie, że Boga gorszy goły, za przeproszeniem, tyłek. Zapewniam każdego, że Bóg jest tak samo dobrze obeznany z Internetem jak i naszym tyłkiem.

Chrześcijanie często nie są świadomi jak ważne dla ludzi są skojarzenia. Póki skojarzenie Jezusa z mikrofonem albo komputerem wywołuje dysonans i śmieszność, ludzie nie będą widzieć w nim kogoś dobrego na dzisiejsze czasy. Kogoś, kogo można wmieszać w nasze życie komórkowo-telewizyjno-internetowe. Raczej Jezus będzie ucieczką od dzisiejszego świata w świat przeszłości, prostego życia gdzie nie trzeba wiele wiedzieć i rozumieć.

Ale to wszystko to tylko kwestia skojarzeń, i to błędnych! Przecież w czasach rzymskiego imperium, wtedy kiedy Jezus chodził po ziemi, technologia wcale nie była aż taka znowu prymitywna. Jeżeli potrafimy go sobie wyobrazić wtedy, to czemu aż tak trudno wyobrazić go sobie dzisiaj? Jezusa ubranego w dżinsy i koszulę, rozmawiającego przez telefon lub mówiącego przed kamerami. A trudno wyobrazić sobie Jezusa mówiącego do kamery, prawda? Bo to takie... niejezusowe.

Dobrze by było zmienić trochę ten system skojarzeń. Wyciągnąć czasem tego Jezusa z kontekstu historycznego i przedstawić go jako człowieka, który mógłby żyć w każdych czasach i w każdych by się odnalazł. Od początku świata do skończenia świata Bóg patrzy na nas i nasze życie jako ten, który nad tym wszystkim panuje. Absurdem jest myśleć, że osiągnęliśmy dziś taki poziom zaawansowania wiedzy i technologii, że Bóg już tego po prostu nie ogarnia.

Czy coś naprawdę istotnego się zmieniło? Ludzie dalej się rodzą i dalej umierają. Żyją trochę dłużej niż ci w środku historii, ale trochę krócej niż ci na początku. Możliwości komunikacyjne i transportowe są olbrzymie, wygoda życia jest większa, ale to nadal komunikacja i to nadal życie. Czy to liście czy papier toaletowy - robimy dalej to samo co i dawniej. Więcej mamy, lepszych rzeczy używamy. Ale my sami nie zmieniliśmy się zanadto. Zmieniła się scenografia. Ale to nie ona jest treścią sztuki.

Uciekanie więc od technologii, zwłaszcza telekomunikacyjnych, jest jedną z głupszych rzeczy jaką chrześcijanin może zrobić w tych czasach. Bo przecież najważniejsze zadanie, jakie Jezus dał swoim uczniom to:

„Idźcie więc i czyńcie uczniami wszystkie narody” [Mat 28:19]

Można czegoś nauczyć 10 osób rozmawiając z nimi na żywo, ale można i 10 tysięcy dzięki technologii. Na mój rozum, im większy efekt, tym lepsza robota. I myślę, że nie wykorzystywanie tych narzędzi, które się przed nami pojawiły, w tym samym celu, który od początku istnienia chrześcijaństwa był podstawowym zadaniem chrześcijan na tej planecie, byłoby bardzo nieekonomiczne. Przecież chodzi o to, żeby wydawać owoce. Jak najlepsze i jak najwięcej.

Jezus powiedział:

„Co wam w ciemności mówię, powiadajcie na świetle; a co w ucho słyszycie, obwoływajcie na dachach”. [Mat 10:27]

Czemu mielibyśmy krzyczeć z dachu tylko do ludzi wokół nas, kiedy możemy krzyczeć przez Internet na cały świat?

Ale myślę, że ważniejsze niż samo wykorzystanie lepszych możliwości w opowiadaniu ludziom o Bogu jest to, aby zmienić to, z czym Jezusa się powszechnie kojarzy. Niech ludzie zobaczą w nim kogoś, kto doskonale rozumie ich tu i teraz, w tych czasach. Niech uświadomią sobie, że nie trzeba się cofać mentalnie to poziomu średniowiecza i antyku, żeby móc żyć z Bogiem. On nie utknął gdzieś w historii, ale szedł wciąż razem z nami i doszedł aż do naszego dziś. Jest wciąż dostępny i wbrew pozorom - całkiem nieźle pasuje do tych czasów.

O czym zaświadcza autor tego tekstu. Tekstu, który - nawiasem mówiąc - nie dotarłby do was, gdybym nie ujarzmił paru nowoczesnych technologii. Co wszystkim pragnącym wpływać na rzeczywistość, rekomenduję i polecam.

Języki

Istnieje pewna teoria, która wyjaśnia dlaczego wszyscy jeszcze nie zwariowaliśmy.

Według tej teorii, nie oszaleliśmy tylko dlatego, że nie mamy bladego pojęcia jak olbrzymi, skomplikowany i różnorodny jest świat, w którym żyjemy. I właśnie dzięki tej naszej ignorancji oraz zabawnemu złudzeniu, że coś tam jednak o świecie wiemy, zostajemy przy zdrowych zmysłach.

Całkiem możliwe, że to prawda.

Aczkolwiek smutna byłaby to alternatywa: mogę być albo wariatem albo głupkiem.

Przyjmijmy więc założenie, że da się jednak znaleźć trzecią drogę.

O różnorodności i wielkości świata przypomniałem sobie, kiedy szukałem informacji o Bangladeszu. Myślałem, że to jeden z tych małych, zacofanych kraików, a tymczasem odkryłem obszar, gdzie mieszka cztery razy więcej ludzi niż w Polsce na dwa razy mniejszej powierzchni. Przeciętny Polak może się zdziwić na przykład faktem, że Bangladesz ma własny język. Ale to raczej Bengalczycy mają większy powód dziwić się, że Polacy mają własny język, bo według badań George'a Webera, po bengalsku mówi 185 milionów ludzi - po polsku jakieś 40 milionów.

To mi przypomniało o tym jak wielu jest ludzi na świecie i jak wielka jest ich różnorodność.

Najwięcej ludzi na świecie mówi w mandaryńskiej odmianie chińskiego, a najmniej po jagańsku. Po jagańsku mówi pani Cristina Calderón, ale nie ma już z kim pogadać, bo w 2005 umarła przedostatnia osoba mówiąca w tym języku.

Warto od czasu do czasu poszukać na Wikipedii informacji o języku bengalskim, jagańskim albo urdu po to, żeby poczuć się oszołomionym i wbitym w ziemię całą tą ogromną różnorodnością świata, o którym nawet nie słyszeliśmy, że jest.

Właściwe spojrzenie na świat uchroni nas bowiem przed wychodzeniem w międzynarodowym towarzystwie na aroganckich buraków, którzy przyrównują wszystko do siebie, emanując przy tym niczym nie uzasadnionym i całkowicie niedorzecznym poczuciem własnej wyższości.

I nie jest to tylko polski problem. Nie tylko Polacy uważają, że są w samym środku świata. I warto to zaznaczyć, żebyśmy nie mieli kolejnej okazji wpaść w błędne przekonanie o własnej wyjątkowości.

Albowiem nie tylko Polką była Matka Boska.

Dla Anglików Bóg jest Brytyjczykiem, dla Amerykanów stolicą Królestwa Niebios jest Nowy Jork, francuski święty Paweł jadał żaby, zaś w Afryce Święta Rodzina jest czarna jak środek nocy.

To nie jest nic niezwykłego. To powszechnie występująca na świecie narodowa paranoja.

Dla tych, co nie dowierzają, że Polska nie jest aż tak wyjątkowa, jak im się zdawało, polecam pobyt w jakimś popularnym wśród podróżników hostelu. Rozmowy hostelowe kształcą. I odbierają nam złudzenia.

Kiedy się weźmie pod uwagę całą tą różnorodność ludzi na całym świecie, coraz trudniej odpowiedzieć na pytanie: „jaki jest Bóg”. Bo kiedy odnosimy wszystko do polskich zwyczajów, polskiej kuchni i polskiego języka to na przykład ostatnia wieczerza wydaje nam się bardziej swojska, a Jezus taki jakiś swój. Kolacja wigilijna i ostatnia wieczerza wydają nam się podobne. Czy kiedy czytamy w Biblii „chleb”, to nie nasuwa nam się na myśl automatycznie obraz ludzi kupujących chleb w piekarni na skrzyżowaniu Mickiewicza z Piłsudskiego? Ten sam, który my sami często kroimy.

Ale co, kiedy stracimy nasz lokalny punkt odniesienia? Wtedy nie wiemy już nawet co to jest chleb! Tragedia!

Mniejsza zresztą o wyobrażanie sobie sytuacji z ewangelii. Tam był w końcu tylko jeden kontekst, ewentualnie dwa: kultura żydowska pod okupacją kultury Rzymu. Obie są całkiem dobrze udokumentowane.

Ale są daleko większe problemy. Na przykład: jak sobie wyobrazić przyszłe życie po śmierci?

Mam często wrażenie, że chrześcijanie-Polacy zakładają, że w niebie będą sami biali, a językiem urzędowym będzie polski. I że na obiad będą ziemniaki, a do picia herbata.

O wiele prościej mają Muzułmanie. Islam jest tak jednoznacznie związany z kulturą arabską, że nie ma szans na powstanie dwuznacznych problemów. Na przykład: czy w przyszłym życiu napotkanej osobie podać rękę na powitanie, czy przytulić? A może pocałować dwa razy w policzek? Koran jest arabski. A miłośnik islamu musi wraz z doktrynami i regułami zaakceptować też kulturę. Jeden Allah, jeden prorok, jedna kultura - i po problemie. Teraz kucharka w niebie wie już dokładnie co gotować, a wszyscy mają jeść to, co da kuchnia.

Nie miejmy złudzeń: jednokulturowość bywa bardzo atrakcyjna dla prostych umysłów.

Biblia jest inna. Wielokrotnie podkreśla, że Bóg jest Bogiem całej ziemi i wszystkich narodów.

Tak przykładowo opisuje przejęcie władzy przez Mesjasza:

„I dano mu władzę i chwałę, i królestwo, aby mu służyły wszystkie ludy, narody i języki. Jego władza - władzą wieczną, niezmienną. Jego królestwo - niezniszczalne”. [Dan 7:14]

A apostoł Jan miał taką wizję nieba:

„Potem widziałem, a oto tłum wielki, którego nikt nie mógł zliczyć, z każdego narodu i ze wszystkich plemion, i ludów, i języków, którzy stali przed tronem i przed Barankiem, odzianych w szaty białe, z palmami w swych rękach. I wołali głosem donośnym, mówiąc: Zbawienie jest u Boga naszego, który siedzi na tronie, i u Baranka”. [Obj 7:9-10]

Jak więc widać globalizacja jest wpisana w Biblię. I niekoniecznie w negatywnym kontekście. Bo w odróżnieniu od Koranu, Bóg Biblii akceptuje odrębność wielkich grup społecznych i wcale nie próbuje unifikować ludzi w jednolitą masę. Przeciwnie, cieszy go nasza różnorodność. A im większe bogactwo tych różnic, tym lepiej.

I jest to kolejna rzecz w Biblii, która pokazuje, że to właśnie wolność jest fundamentem tego, jak Bóg z ludźmi postępuje. Bóg Biblii nie potępia za bycie innym. Jego plan nie przewiduje jedynie słusznego narodu, jedynie słusznego języka i jedynie słusznych zwyczajów dla wszystkich. Każdy może mieć swój chleb ze swojej piekarni, zrobić go w jaki chce sposób i jeść jak uważa. Każdy może mówić do Boga w swoim własnym języku. Dozwolone jest nazywanie Mesjasza „Chrystusem”. Imiona „Jezus”, „Jeszua” i „Jesus” mają tą samą wagę.

Kto wie, czy nie dlatego właśnie stało się tak, że wymowa imiona Boga „JHWH” zatarła się w historii i dziś nikt już nie może być całkowicie pewny czy należy mówić „Jahwe”, „Jehowa” czy jakoś inaczej. Zupełnie jakby Bóg chciał dać nam do zrozumienia, że nie powie nam jaka jest prawidłowa wersja. Dlaczego? Bo go to nudzi i męczy, że ludzie ciągle się starają, żeby robić wszystko tak samo. Więc jak sami nie chcemy być kolorowi i różnorodni, to nas zmusi - przynajmniej w tym jednym przypadku. I zrobi tak, że będziemy go nazywać w różny sposób, czy nam się to podoba, czy nie.

Tendencja ludzi do traktowania się jako naród wybrany, kościół wybrany, język wybrany, czy rasa wybrana jest chorobliwa, ale przecież naturalna. Uzasadnianie jednak tego Biblią nie ma żadnego sensu. Bo nawet kiedy Bóg wyróżnił Izrael spośród innych narodów, to wcale nie po to, żeby potem zmusić wszystkich, żeby stali się Żydami. Bo wyróżnienie jednego spośród wielu to jedno. Ale zmuszanie wielu, aby się stali klonami tego jednego, to całkiem inna sprawa.

Szkoda, że ludzie wyobrażają sobie Boga Biblii jako kogoś, kto nie pozwala im być sobą. Kogoś, kto chce narzucić wszystkim jeden sposób zachowania, jeden ubiór i najlepiej jeden język. Przecież tak nie jest.

Może się komuś chrześcijaństwo pomyliło z islamem?

A może ktoś doszedł do takiego wniosku obserwując chrześcijańskie kościoły, gdzie ludzie głośno mówią o wolności, ale zachowują się tak, jakby się jej panicznie bali. Na tego, kto się wyróżnia patrzą z tolerancją. Na tego, kto się upodabnia - z aprobatą. Tolerowanie wolności? To dobrze, ale to jeszcze nie to chrześcijaństwo, którego Jezus uczył. Nie wystarczy mówić innym „bądź sobą”, kiedy się kocha „my” a na „ja” patrzy podejrzliwie.

Bóg różnorodność lubi. Kościoły ją tolerują. To nie to samo.

I dlatego zachęcam do częstego spoglądania na globus.

Bo gdzieś na nim istnieje malutki obszar, ograniczony czarnym konturem. Podpisany jest „Poland”. Nie wciskajmy twórcy tej kuli w te maleńkie kontury. Przecież lepiej będzie dla nas, kiedy to raczej my wyjdziemy poza ten obszar i pozbędziemy się naszych ciasnych ograniczeń.

Krytycznie

Jest w tym kraju zwyczaj, że o zmarłym mówi się albo dobrze albo wcale.

Mamy też inny niepisany zwyczaj: o żywym mówi się albo źle, albo wcale. To tak dla równowagi.

Jeżeli ktoś zrobi coś źle - krytykujemy. Jeżeli zrobi coś dobrze - milczymy. Bo o czym tu gadać? Przecież nie ma się do czego przyczepić.

No, można by jeszcze na przykład pochwalić. Zachęcić. Zaklaskać. Powiedzieć „dobra robota”. Ale jakoś to mało komu przychodzi do głowy, bo to jakieś takie... amerykańskie.

Zaczyna się to w domu. Standardowi polscy rodzice pod słowem „wychowanie” rozumieją zwykle „poprawianie błędów” I na tym się kończy proces wychowawczy. Metoda kija i marchewki, tyle, że bez marchewki. Marchewka kosztuje, a kij jest tani.

Mało kto zdaje sobie sprawę z faktu, że człowiek potrzebuje nie tylko poprawiania błędów, ale i życzliwego popchnięcia do przodu. Bo co z tego, że będzie robił bezbłędnie wszystko, za co się weźmie, skoro nie będzie miał wiary w siebie. Bez serca, entuzjazmu, motywacji, chęci - dlaczego miałby się za cokolwiek brać? Człowiek nadmiernie krytykowany spodziewa się ciągle krytyki, człowiek wciąż poprawiany myśli tylko o błędach - więc dla świętego spokoju nic nie robi. Wtedy go nikt nie skrytykuje, a on sam poczuje ulgę bycia bezbłędnym.

Może dlatego niektórzy chrześcijanie, świadomi przyczyn, skutków i konsekwencji negatywnego działania, przechodzą zgodnie z innym polskim zwyczajem w drugą skrajność i z kolei nie krytykują niczego. Mówią wyłącznie pozytywne rzeczy. Nic, tylko motywują, zachęcającą i dowartościowują. Czym chata bogata. Hulaj dusza, błędów nie ma.

Skutkiem tego w wielu kościołach śpiew prowadzą ludzie nie obdarzeni przez Boga darem słuchu, że o darze głosu już nie wspomnę. Ale za każdym razem, kiedy nieszczęsnemu śpiewakowi zaświta w głowie trzeźwa myśl, że może lepiej ustąpić z miejsca czy też udać się na kurs śpiewu lub przetkanie uszu przynajmniej, zostaje myśl owa zagłuszona przez roześmiany chór zachęcaczy, którzy za grzech śmiertelny uważają wszelką krytykę.

Skutek ostateczny jest oczywiście taki, że mierny śpiewak nigdy się śpiewać nie nauczy. Bo skoro teraz dostaje same pozytywne komentarze, to po co? Wychodzi na to, że jest tak, jak ma być.

Spotykamy się w życiu i z nadmiarem krytyki i z jej niedoborem. Ale wśród chrześcijan to zaburzenie równowagi kija i marchewki występuje szczególnie często. Nie wiadomo skąd się to zjawisko bierze, ale wiadomo jakie są jego skutki. Są złe.

Krytyka jest jak sól w zupie - jak nie dodasz, będzie niedobra. Jak przesolisz, będzie niejadalna. Trzeba solić, ale z głową. To nie takie trudne znowu, podobnie jak da się określić, ile soli jest w sam raz, tak samo w przypadku krytyki.

Krytyka to zwracanie uwagi na złe rzeczy, ale krytyka sama z siebie nie jest zła. Bo czy nie należy zauważać słabych punktów, niedociągnięć i błędów? Czy nie jest dobrze na nie wskazywać? Bez diagnozy żaden lekarz nikogo nie wyleczy. Bez świadomości braków nic się nie rozwinie, nic nie będzie tak dobre, jak by mogło być. Bo jak możesz poprawić błąd, z którego nie zdajesz sobie sprawy? Jak możesz załatać dziurę, o której nie wiesz?

Czy sam Jezus nie krytykował innych? Oczywiście, krytykował, i to jak często! Ileż to razy mówił do uczniów „ludzie małej wiary”? Ileż to błędów wytknął faryzeuszom, saduceuszom i uczonym w Piśmie! Nie może więc krytykowanie być złe samo w sobie, skoro sam Jezus tak postępował.

Biblia mówi, że „serce mędrca zna właściwy czas” [Kazn 8:6]. Mądrość pokaże nam kiedy komuś przysolić, kiedy sobie odpuścić, a kiedy zachęcać i motywować. Ale i mądrości trzeba się nauczyć.

Inną, jeszcze ważniejszą kwestią jest pytanie jak znosić krytykę. Jako, że publikuję wiele rzeczy i wystawiam się na ciągłą krytykę od lat, mogę coś praktycznego doradzić.

Przede wszystkim musisz pamiętać o tym, że jeżeli robisz coś publicznie, krytyka wystąpi zawsze, bo ludzie mają mnóstwo powodów, żeby krytykować innych, z czego większość ma o wiele większy związek z tym, kto krytykuje, niż tym co krytykuje. Inaczej mówiąc, krytyk często chce pokazać siebie, a nie opowiedzieć o tobie.

Krytyka nie oznacza więc automatycznie, że zrobiłeś coś źle. Ludzi jest wielu i są różni, co dla jednego miód, dla drugiego trucizna.

Zanim się zbytnio przejmiesz czyjąś krytyką uświadom sobie, że ten kto ją wyraził najprawdopodobniej już pięć minut później nie pamięta, co powiedział. Nie ma więc powodu, żebyś ty to rozpamiętywał przez tydzień.

Jesteś o wiele mniej ważny dla innych, niż jesteś ważny dla siebie. Ty możesz myśleć, że wszyscy widzą twój krzywy nos albo duże ucho, ale w rzeczywistości nikogo to nie interesuje. Człowiek jest zwykle zbyt zajęty sam sobą, żeby się przejmować innymi. Dlatego pamiętaj nie tylko o tym co zawierają słowa krytyki, ale też od kogo pochodzą.

Weź pod uwagę jedynie krytykę tych, do których swój przekaz adresujesz, resztę zignoruj. Skoro nie do niego mówisz, to dlaczego interesuje cię jego zdanie? To nie jest twój rozmówca, to ktoś, kto się wtrącił nieproszony do rozmowy.

Nie pozwól sobie czuć się dotkniętym przez krytykę kogoś, kogo ty sam nie uważasz za wartościowego człowieka. Raczej ciesz się z tego, że ktoś, o kim masz złe zdanie, krytykuje ciebie - to znaczy, że nie należysz do jego grona. Ale jeżeli cię chwali, nie czuj się bezpiecznie - być może sam stałeś się taki jak on.

„Szczęśliwy mąż, który nie idzie za radą bezbożnych ani nie stoi na drodze grzeszników, ani nie zasiada w gronie szyderców” - mówi pierwsze zdanie z Księgi Psalmów. Po nim następuje obietnica sukcesu: „będzie on jak drzewo zasadzone nad strumieniami wód, wydające swój owoc we właściwym czasie, którego liść nie więdnie, a wszystko, co uczyni, powiedzie się” [Ps 1:3]

Czy bycie krytykowanym przez takich ludzi nie jest dowodem, że właśnie wypełniłeś warunki obietnicy? Naprawdę, im więcej mnie krytykują ludzie podli, głupi i małostkowi, tym większe sukcesy daje mi Bóg. Nie sądzę, żeby u ciebie miało być inaczej.

Gorzej jeżeli krytykują cię ci, których szanujesz, którzy wiele osiągnęli, którym Bóg wyraźnie sprzyja - wtedy wysłuchaj uważnie. Nie atakuj, przełknij, bo kto wie czy to lekarstwo nie oszczędzi ci problemów i bólu w przyszłości.

Zanim napiszesz tekst w internecie, zaśpiewasz piosenkę przed paroma osobami albo opowiesz kawał kolegom w pracy, uświadom sobie, że to robiąc dajesz im wszystkim prawo do krytyki. To prawo, nie przywilej. Tak samo jak ty masz prawo mieć swoje zdanie o wszystkim, co widzisz i słyszysz, tak samo i drugi człowiek. Należy o tym pamiętać, ale nie trzeba się tego bać.

Zresztą to nieunikniona część chrześcijańskiego życia. Jezus na odchodne powiedział uczniom: „idźcie na cały świat i głoście ewangelię wszystkiemu stworzeniu” [Mar 16:15]. Jezus tego „głoszenia” od wszystkich swoich uczniów oczekuje. A „głoszenie” oznacza upublicznienie się, a upublicznienie oznacza krytykę.

Nie ma rady, trzeba się tego nauczyć: jak znosić krytykę, żeby przynosiła pożytek i nie przynosiła szkody.

Bo spójrzmy prawdzie w oczy: każda krytyka, choćby nie wiem jak rzeczowa, prawdziwa, słuszna, sprawiedliwa i życzliwa - demotywuje. Każda jedna! Krytyka zmniejsza chęć działania, bo pokazuje gdzie zmarnowałeś czas, wysiłek, okazję. Chcesz marnować dalej? Na pewno nie. Stąd rozczarowanie do dotychczasowego działania i zniechęcenie do dalszego. W końcu nikt nie lubi pracować na darmo.

Taka jest natura krytyki. Jeżeli trafimy akurat na kogoś mądrego lub kogoś, kto nas lubi, to razem z krytyką zmiksuje kilka pochwał. Ale im dalej wypływamy w świat, na szersze, bardziej publiczne wody, tym mniej będzie mądrych i życzliwych. Wiadomo: co innego wysłać wiersz do znajomych i rodziny, a co innego publikować na portalu poetyckim w internecie.

Nikt tu nic nie poradzi: istnieje w naturze ta przykra nierówność pomiędzy krytykiem a krytykowanym i istnieć będzie zawsze. Jeżeli cokolwiek robisz publicznie, dajesz ludziom okazję, żeby ci mogli bez wysiłku przywalić. Wykorzystają to. Ale zwróć uwagę, że to nie od krytykującego zależy, czy ty się przejmiesz jego krytyką. To zależy od ciebie i właściwie tylko od ciebie.

Bo przecież to nie wina wiatru, że żaglowiec nie płynie do przodu. To wina źle ustawionego żagla. Pamiętaj o tym.

Dlaczego o tym wszystkim piszę i jak się to w ogóle ma do chrześcijaństwa?

Otóż piszę dlatego, że strach przed krytyką i strach przed niepowodzeniem są najczęstszymi rzeczami, jakie powstrzymują nas od podejmowania działań, od ryzyka, tworzenia, pomagania innym i wszelkiej pożytecznej aktywności. Nie tylko sama krytyka nas zniechęca - strach przed nią też.

Czy chrześcijanie powinni się kierować w życiu strachem? Nigdy! Tylko strachem przed Bogiem.

Jeżeli nie potrafisz znieść krytyki, to nie publikuj - wielu by tak powiedziało. Ja tak nie mówię. Ja powiem: jeżeli nie potrafisz znieść krytyki, to się tego naucz!

Jak? Praktycznie: narażając się na nią. W odpowiednich dawkach, oczywiście. Inaczej się nie da.

To tak jak z pływaniem: nie da się tego nauczyć nie wchodząc do wody.

A ku zachęcie powiem, że słodki i soczysty jest owoc takiej nauki. Dzięki niemu można żyć aktywnie i wytrwale robić swoje, bez uciekania i strachu. Pozwala zachować pogodę ducha i uniknąć zgorzknienia stojąc pod nieustannym deszczem pomyj lanych przez całe hordy krytyków, którzy leją chętnie i szczodrze, bo przecież nic ich to nie kosztuje. Przy odrobinie inwencji udaje się nawet z nich pośmiać!

Dystans i poczucie humoru niech będą z wami wszystkimi na wieki wieków. Amen.

Koniec

Myślę, że warto by na koniec napisać coś o końcu świata.

Warto choćby dlatego, że temat wzbudza niezdrowe emocje, a wszystko co wzbudza niezdrowe emocje zachęca do czytania. Ludzie tacy już są: najbardziej lubią to, co niezdrowe.

Sprawa końca świata przeżywa okresy hossy i bessy, kiedy to ludzie na przemian dostają histerii lub wpadają w całkowitą obojętność. Dobrym katalizatorem fazy emocji są wyróżniające się daty (np. rok 2000 albo 2012). Są one fantastyczną okazją do zabawy w zbieranie konserw, wykupowanie zapasów w sklepach, masowe chodzenie do kościołów oraz ogólne panikowanie w dobrym towarzystwie. Myślę, że to niektórym potrzebne. Jak oglądanie horrorów.

Charakterystyczne jest to, że ludzie, którzy najwięcej o końcu świata mówią, zapytani jak właściwie ów koniec miałby wyglądać, nie za bardzo potrafią odpowiedzieć coś z sensem. Wszystkie pomysły sprowadzają się do zdania: „coś się stanie”. Ściślej: „coś strasznego się stanie”. A zapytani o szczegóły wymyślają takie scenariusze, przy których pisarze powieści fantastyczno-naukowych nie nadążyliby z notowaniem pomysłów na nowe książki. Wiem co mówię. Sam notowałem.

Tymczasem prawdziwe, realne i odczuwalne końce świata miały miejsce już wielokrotnie - tyle, że nikt nie zwraca na nie uwagi. Albowiem świat składa się z ludzi. I osobisty koniec świata każdego człowieka ma miejsce w momencie jego śmierci. Jego świat, cały jaki znał, skończy się definitywnie. On już będzie na tamtym świecie.

Co na to wszystko Biblia?

Otóż Biblia jest pełna końców świata. Wszystko zależy tylko od tego jak się rozumie słowo „świat”. Biblia przewiduje też oczywiście koniec całego naszego wszechświata: nieba, ziemi, Warszawy, całego świata materialnego. Ale ten moment opisuje akurat zadziwiająco krótko:

„I widziałem wielki, biały tron i tego, który na nim siedzi, przed którego obliczem pierzchła ziemia i niebo, i miejsca dla nich nie było”. [Obj 20:11]

Prawda, że to proste? Pierzchła - i po robocie. Gdyby nakręcono na podstawie tego opisu film pod tytułem „Koniec Świata według Biblii”, to trwałby jakieś pięć minut, z czego cztery zajmowałyby napisy końcowe. Mało to ekscytujące, niestety.

Za to film „Koniec Świata 2” wyglądałby już trochę lepiej, a zaczynałby od tego:

„I widziałem nowe niebo i nową ziemię; albowiem pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminęły, i morza już nie ma”. [Obj 21:1]

Tak więc można pogadać o końcu świata według Biblii, ale właściwie to nie ma o czym mówić.

Zdecydowanie lepiej pomyśleć o tym, że z naszego punktu widzenia o wiele ważniejsze są zupełnie inne końce świata. Bo czy, dajmy na to, śmierć żony lub męża nie jest bardziej odczuwalnym końcem świata dla tego kto został sam? Dla niego to jest koniec świata, jaki znał. Początek obcej, zupełnie nowej rzeczywistości.

Prawie jak śmierć.

Są końce świata dla ludzkości, są końce świata dla każdego z osobna. Ale jest też coś pomiędzy: końce świata dla miast, krajów, organizacji i narodów.

I na te końce warto zwrócić szczególną uwagę. Bo mogą nas dotyczyć.

Bóg opisany w Biblii postępuje z narodami właściwie tak samo jak z każdym człowiekiem z osobna. Mówiąc w wielkim skrócie i uproszczeniu: za dobre wynagradza, za złe karze. W księgach proroków szczególnie dobrze widać, że Bóg sądzi nie tylko Izrael - swój naród - ale też i wszystkie pozostałe:

„Panie, Boże ojców naszych! Czy nie Ty jesteś Bogiem w niebiosach? Ty władasz nad wszystkimi królestwami narodów. W twoim ręku jest siła i moc i nie ma takiego, kto by ci mógł sprostać”. [2Kron 20:6]

Tak mówi Biblia. Albo też tak:

„Wszystkie narody, klaskajcie w dłonie! Wykrzykujcie Bogu głosem radosnym, gdyż Pan, Najwyższy, jest groźny, Jest wielkim Królem całej ziemi!” [Ps 47:2-3]

No, nie wiem czy to aż taki powód do radości. Raczej powód do niepokoju.

Niepokoju, którego większość ludzi obecnie nie odczuwa, a przecież jest jak najbardziej na miejscu. A to z tego powodu, że schemat postępowania Boga z narodami jest zwykle taki:

1. Bóg drapie się w głowę i stwierdza ponuro, że ludzie masowo kłamią, oszukują, kradną, i zdradzają żony. Ba, nie tylko żony, ale nawet i kochanki. Poza tym są okropni dla siebie nawzajem oraz ostentacyjnie wypinają się na Boga, doradzając mu gdzie może sobie wsadzić swoje przykazania i dobre rady.

2. Bóg wysyła najpierw ostrzeżenia, żeby się trochę opamiętali: „Dlatego też i Mądrość Boża powiedziała: poślę do nich proroków i apostołów, a z nich niektórych będą zabijać i prześladować”. [Łuk 11:49]

3. Nie zadziałało? To źle. Bóg uderza więc w naród boleśnie i dotkliwie. Kilka razy, żeby dotarło. Tu ktoś zginie, tam katastrofa, gdzieś spadnie samolot. Robi się groźnie i nerwowo. Ludzie szukają wyjaśnień i interpretacji. Znajdują takie, które im się najbardziej podobają, a podobają im się takie, dzięki którym nie muszą nic w swoim życiu zmieniać.

4. Bogu kończy się cierpliwość. Wyznacza Dzień Końca Świata. Następnie informuje o tym rozmaitych proroków i swoimi sposobami każe im tą informację rozgłaszać wśród narodu: „Zaiste, nie czyni Wszechmogący Pan nic, jeżeli nie objawił swojego planu swoim sługom, prorokom”. [Amo 3:7]

5. Ludzie pękają ze śmiechu słuchając rozmaitych pomyleńców, którzy mówią im o tym, że zbliża się sąd. Ale nawet w tym ostatnim okresie przed końcem wciąż jest szansa dla narodu, żeby przestał kłamać, oszukiwać, kraść i zdradzać kochanki: „A Jonasz rozpoczął wędrówkę do miasta, odbywając drogę jednego dnia, i wołał tak: Jeszcze czterdzieści dni pozostaje do zburzenia Niniwy. (…) Na polecenie króla i jego dostojników ogłoszono taki rozkaz: Ludzie i zwierzęta, bydło i owce niech nic nie jedzą, niech się nie pasą i niech nie piją wody! Niech włożą włosiennice, zarówno ludzie jak i bydło, i niech żarliwie wołają do Boga, niech każdy zawróci ze swojej złej drogi i od bezprawia, własnoręcznie popełnionego. A może Bóg znów się użali i odstąpi od swojego gniewu, i nie zginiemy. A gdy Bóg widział ich postępowanie, że zawrócili ze swojej złej drogi, wtedy użalił się Bóg nieszczęścia, które postanowił zesłać na nich, i nie uczynił tego”. [Jon 3:4-10]

6. Jeżeli jednak ludzie nie reagują tak jak mieszkańcy Niniwy, wtedy katastrofa jest postanowiona. Bóg informuje swoich, żeby zwiewali z tego miejsca najszybciej jak mogą. Kto posłucha, ten się uratuje. Kto nie posłucha, podzieli los wszystkich.

7. Następuje Koniec Świata.

Taki schemat powtarza się w Biblii wielokrotnie, i za każdym razem przebiega w zasadzie tak samo. Wbrew temu co podpowiada nam intuicja, Bóg Biblii zwykle nie karze na bieżąco, ale raczej czeka, czeka, a na końcu robi taką, ze przeproszeniem, rozpierduchę, że przez następne dziesięciolecia ludzie pytają się nawzajem „jak to możliwe?”

Wojny. Głód. Zaraza. Rozbiory. Krach finansowy. Ta to właśnie Rozpierducha jest Lokalnym Końcem Świata.

Zniszczenie Izraela przez Sargona II (Asyria) w 722 p.n.e., podbicie Judy przez Nabuchodonozora w 586 p.n.e., zniszczenie Jerozolimy w 70 roku n.e., epidemia dżumy w Europie (zginęła 1/3 mieszkańców), doszczętne zniszczenie imperium Azteków przez Corteza, dwie wojny światowe, Holokaust.

To wszystko były Lokalne Końce Świata.

Wiele z nich (o ile nie wszystkie) miało przebieg dość nieprawdopodobny i mogło zaistnieć tylko dzięki szeregowi jednoczesnych zbiegów okoliczności. To nie jest przecież normalne, że Cortez podbił w 5 lat i 500 osób imperium znajdujące się u szczytu swojej potęgi, którego miasta miały i po 300 tysięcy mieszkańców. Hiszpańscy żołnierze nie znali nawet terenu, po którym się poruszali, a podbili cywilizację, która była pełna złota i ludzi gotowych do walki.

Często w takich momentach historii szuka się spisków. Kogoś, kto w tym wszystkim pociągał za sznurki i koordynował te wszystkie zbiegi okoliczności, które w połączeniu doprowadziły do czegoś, co w normalnych okolicznościach byłoby niemożliwe. I rzeczywiście, są często sznurki i zdarzają się spiski. Ale w większości przypadków trudno się doszukać kogokolwiek poza samym tylko Bogiem.

Przed Lokalnymi Końcami Świata obserwuje się Wielkie Ostrzeżenia. Że przypomnę zatonięcie niezatapialnego okrętu RMS Titanic. I znów - na skutek kilku zbiegów okoliczności, które w niezwykły sposób się ze sobą zbiegły. Czy był to wynik spisku jakiegoś mrocznego stowarzyszenia? Tajna Sekta Zatapiaczy, która dysponowała urządzeniami do produkcji i przenoszenia gór lodowych? Czemu nie! Można też wymyślać motywy, którymi się kierowali, i kto wie, może nawet wyjdzie z tego zabawna historia i popularny film.

Ale prawda jest taka, że niezależnie od okoliczności, w których to zdarzenie zaszło, zatonięcie Titanica w 1912 roku było jednym z tych Wielkich Ostrzeżeń, którymi od początku świata Bóg zapowiadał każdemu „kto ma oczy do patrzenia i uszy do słuchania”, że nadciąga Lokalny Koniec Świata. Jeden z wielu.

W dwa lata później wybuchła Wielka Wojna, w której zginęło osiem i pół miliona ludzi.

Don Richardson, antropolog i lingwista, w książce „Wieczność w ich sercach” opisał wiele przypadków narodów, które znały od wieków Boga Biblii. Znali go, choć pod różnymi nazwami. Wiele historii biblijnych było im znanych zanim pierwsi misjonarze przywieźli Biblie. Efekt „głuchego telefonu” trwającego stuleci zrobił swoje, ale opowieści o potopie znają i Ateńczycy, i Inkowie, i Santalowie, i Chińczycy. Rozmaici podróżnicy i misjonarze natknęli się na ludy, które mają swoje lokalne opowieści o jedynym bogu, pierwszym, największym i tym, który wszystko stworzył. O bogu, z którym dawno temu na skutek złego postępowania utracili kontakt, wiedzieli: Karenowie, Kachinowie, ludy Lahu, Wa, Szan, Palaung, Kui, Lisu i wiele innych, które Don Richardson wymienia w książce. Wśród nich zdarzały się nawet i proroctwa o białych, którzy przybędą i nauczą ich o bogu, którego utracili.

Dokładnie tak, jak mówi Biblia: Bóg Izraela jest Bogiem całej ziemi.

A przy okazji i sędzią, który wkracza wtedy, kiedy zawodzą wszystkie instancje sądownictwa.

Dlatego wydaje mi się, że sensowniej przejmować się tym czy i kiedy nastąpić może kolejny Lokalny Koniec Świata niż zajmować się losem całej planety i fascynować filmami typu „Rok 2012”.

Biorąc pod uwagę to, czego uczy Biblia i historia, obserwacje wskazują na to, że nasz lokalny, polski koniec świata jest blisko. Zdaje się, że jesteśmy na etapie Wielkich Ostrzeżeń (że przypomnę tylko spektakularny upadek samolotu, na skutek - znowu - zbiegu kilku okoliczności).

I, o ile Bóg nie przygotował jakiejś niespodzianki, natura jego ostrzeżeń i analiza sytuacji wskazuje na to, że Lokalny Koniec Świata nastąpi tym razem w dziale finansów.

Tak więc nie zajmowałbym się końcem ziemi. Przeżyjemy jeszcze nie raz Koniec Świata. Łącznie z tym najbardziej osobistym, najbardziej realnym i najbardziej ostatecznym dla każdego z nas.

I obyśmy sobie nie uświadomili za późno tego, że każdy koniec jest jednocześnie początkiem. Nowym rozdziałem w Niekończącej Się Historii.

Rozdział, który ma nawracać

Większość książek chrześcijańskich zawiera na końcu tak zwane „wezwanie do nawrócenia”.

Jako, że Jezusa (zupełnie jak szczoteczkę do zębów) każdy ma własnego, więc wiadomo, że i każde wezwanie jest inne. Tylko zakończenie mają wspólne: znajdź sobie kościół. Idź, dołącz, uczęszczaj i tam ci resztę powiedzą.

Mimo, że jestem zdecydowanym, totalitarnie biblijnym chrześcijaninem, krzywię się strasznie widząc takie praktyki. Uważam je za trochę nieuczciwe i trochę głupie.

Nieuczciwe, bo reklama, która udaje informację jest w rzeczywistości propagandą. Czytelnik myśli, że jest partnerem w rozmowie, a w rzeczywistości jest klientem. Celem. Przedmiotem, nie podmiotem. A to nie fair.

Głupie zaś dlatego, że takie wezwania nic nie dają. Bo nie piszą ich ludzie z myślą o tobie, ale z myślą o sobie. Są po to, żeby odbębnić swój chrześcijański obowiązek i poczuć się dobrym chrześcijaninem, nawracającym zagubionych zgodnie z nakazem Jezusa. Ostatecznym efektem nikt się już specjalnie nie przejmuje, a ewentualny sukces propagandowy mierzy się w ilości ludzi trafiających do kościołów, ewentualnie kliknięciami w przycisk na stronie internetowej z napisem „tak, chcę żeby Bóg zmienił moje życie”. A jeżeli nawet tego nie ma, to zawsze pozostaje zasada: „ja zasiałem, a wzrost da Bóg”.

Inaczej mówiąc: czy naprawiłem czy napsułem to wszystko jedno. Bóg i tak wszystko po mnie naprawi. Ja tylko muszę robić z sercem. Z mózgiem – niekoniecznie.

Przyjacielu, skoro Bóg ma i tak sam wszystko zrobić, to może lepiej daruj sobie? Po co mu przeszkadzać? Będzie miał łatwiej, jak nie będzie musiał oprócz swojej roboty dodatkowo jeszcze sprzątać po tobie.

Z drugiej strony nie widzę żadnej złej woli w tych topornych próbach nawracania. Bo pomyśl: czy gdybyś odkrył proste, skuteczne i tanie lekarstwo na raka, nie chciałbyś tego rozwiązania sprzedać? A jeśli uważasz, że sprzedawanie w tym wypadku nieetyczne – rozdałbyś za darmo!

Ale czy sprzedajesz czy rozdajesz to jednak dalej marketing. A nie ludzka, zwykła, uczciwa rozmowa.

Dlatego też ja nie napiszę na koniec: nawróć się! Jeżeli koniecznie chcesz to usłyszeć, idź do dowolnego kościoła.

Ja napiszę zamiast tego: namyśl się!

Bo możesz poszukać sobie lepszego guru niż masz. Fajniejszego przewodnika, niż ten, który cię dziś prowadzi. Zamieniać księdza na pastora, a pastora na rabina. Ze złości na katolicyzm zostać ateistą, zamieniając jedną dogmatyczną ideologię na drugą.

Ale są i inne sposoby na życie. I wcale nie mam tu na myśli Świadków Jehowy.

Podrap się w głowę i uświadom sobie jedną rzecz: dlaczego nie miałbyś ty sam zadecydować jaką drogą w życiu iść? W końcu cała praca przewodników duchowych to tylko pokazanie palcem kierunku, a całą robotę i tak ty odwalasz. To twoje ręce dźwigają papieży, rabinów, proroków ateizmu i nieomylnych wydawców pisma „Strażnica”. To ciebie nogi będą bolały, nie ich.

Więc skoro wiesz, że zmęczysz się tak czy siak, to czy nie lepiej na własny rachunek?

Biblia mówi jasno, że sądzeni będziemy indywidualnie, nie zbiorowo. Każdy odpowie za siebie i przed sądem stanie sam, bez swoich nauczycieli, pastorów, przewodników.

A i sam zdrowy rozsądek podpowiada, że jeżeli jakikolwiek Stwórca istnieje i jeżeli w jakikolwiek sposób ludzi po śmierci rozlicza, to wyjaśnień typu: „robiłem to, co mi kazał ksiądz, więc jestem w porządku” nie zaakceptuje. Biorąc pod uwagę, że oprócz rąk i nóg dał ci też mózg i wolną wolę, co za niedorzecznie niesprawiedliwy byłby z niego Stwórca!

Dlatego też dla swojego własnego dobra bierz śmiało odpowiedzialność za swoje życie. Nie bądź nikomu posłuszny z rozpędu, z przyzwyczajenia, z tradycji, z urodzenia. Bo tak mówią. Bo co sąsiad powie. Bo się ktoś obrazi. Bądź posłuszny z własnego wyboru - albo wcale.

Ryzyko będzie, tak czy owak. Nie uciekniesz przed nim.

A jeżeli chodzi o Biblię, Jezusa i nawrócenie, to (nie reklamując lecz informując) Biblia mówi, że nikt nie przychodzi do Boga inaczej niż przez jego Syna [Jan 14:6]. Mówi też, że żadni inni pośrednicy nie są w tym potrzebni [1Tym 2:5].

Twierdzi też, że kto należy do Jezusa, ten jest już z Bogiem w porządku i ma zaklepane miejsce w niebie [Jan 3:36]. Żadne potępienie mu więcej nie grozi, niebo jest dla niego otwarte, a Bóg jest ojcem [Rz 8:1].

Według Biblii można się dostać do Boga na dwa sposoby: albo sobie zasłużyć albo sposobem polskim.

Co do pierwszego sposobu, ja bym na niego nie liczył. Bo wbrew obiegowej opinii Biblia stawia znacznie wyższe wymagania niż „bycie w miarę porządnym człowiekiem”. Jako, że Bóg opisany w Biblii nie jest „w miarę porządnym Bogiem”, ale jest święty i bezwzględnie sprawiedliwy, standardy stawia równie wysokie: żeby być w jego obecności musisz być bez grzechu i bez jakiejkolwiek winy.

Chcesz to próbuj, ale to nie dla mnie [Rz 3:23].

Istnieje też sposób polski. Czyli oczywiście wejście po znajomości. Znajomości z Jezusem, w tym wypadku.

I właściwie do tego sprowadza się całe przesłanie Biblii. Całe to gadanie o nawróceniu sprowadza się do słów: „uwierz w Jezusa” [Rz 10:9]. Nie w to, że istnieje, bo to nic nie zmienia. Ale tak, jak ktoś, kto wypadł z samolotu wierzy w swój spadochron. Mówiąc bardziej po ludzku, traktuj go tak, jak kibic traktuje swój klub sportowy. Poza biciem kibiców innych klubów, oczywiście.

A gdzie tu haczyk?

A owszem, jest i haczyk. Ale w chrześcijaństwie każdy ma swój. Z tym, że Biblia nazywa to akurat „krzyż” a nie „haczyk”: „kto nie bierze krzyża swego, a idzie za mną, nie jest mnie godzien. Kto stara się zachować życie swoje, straci je, a kto straci życie swoje dla mnie, znajdzie je”. [Mat 10:38-39]

Ja swój haczyk noszę od 1994 roku. Nie jest to jakieś wielkie haczysko, którym się wieloryby łapie, ale i ja jestem mały. Na mnie wystarczy.

Kiedy wchodziłem na tą drogę, spodziewałem się, prawdę mówiąc, że będzie to wszystko trochę bardziej teoretyczne. Miałem serdecznie dość słuchania o Bogu wyłącznie teoretycznym, ale z drugiej strony teoria, wiadomo, jest bezpieczna. Praktyka – niekoniecznie.

Było bardzo praktycznie i nie zawsze bezpiecznie, ale za to bardzo ciekawie. Bóg postanowił wyjść z Biblii i zaczął dawać o sobie znać. Ożył.

Tak, z mojej perspektywy patrząc Biblia wciąż działa a Jezus wciąż żyje. Ale to moja prywatna perspektywa. Tobie nic nie da. Więc nie opowiem o tym, zwłaszcza, że mnie nikt nie pyta.

To były informacje. Co z nimi zrobisz, nie moja sprawa. Wystarczy mi odpowiedzialności za własne życie, nie będę jej jeszcze brać za twoje.

Więc nie pytaj mnie „jak żyć”. Ja nie premier.

Żyj pięknie, żyj ciekawie i nie trać czasu.

I niech na tym książka się skończy.

PS. Jeżeli czujesz niedosyt albo chęć porozmawiania, wejdź na www.odwyk.com. Można mnie tam zawsze znaleźć. Wpadnij, nie bój się - to nie kościół.

Spis treści

Początek

Przegląd Jezusów

Brudy

Ciężary

Szarości

Czas

Decyzje

Dzieci

Wielki Odchylacz Zdarzeń

Papiery

Internet

Języki

Krytycznie

Koniec

Rozdział, który ma nawracać